9. Sınıf Fizik - 2. Ünite: Kuvvet ve Hareket - 2.5. Hareket ve Hareket Türleri

Sayfalara Git

Ünite İçeriğine Dön

Konuya Başlarken

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 92

2. KUVVET VE HAREKET

2.5. Hareket ve Hareket Türleri

Doğada Hareket

Doğada gözlemlenen en temel olgulardan biri harekettir. Denizin dalgalanması, kuşların uçması, Ay'ın Dünya'nın etrafındaki dönüşü, musluktan suyun akması, topun yerde yuvarlanması doğadaki hareketlerden bazılarıdır. Hareketler, hareketin doğasına ve özelliklerine göre sınıflandırılır.

Ay'ın Dünya etrafındaki hareketi, doğadaki hareket türlerinden biridir. Bu hareket, Ay'ın Dünya etrafında dönmesiyle gerçekleşir ve dairesel hareket olarak sınıflandırılır.

Örnek: Ay'ın Dünya etrafındaki dönüşü, gezegenlerin Güneş etrafındaki dönüşü

Soru: Doğadaki hareketler hangi özelliklerine göre sınıflandırılabilir? Hareket türlerinin benzerlik ve farklılıkları neler olabilir?

Hareketlerin Sınıflandırılması:

Sınıflandırma Ölçütleri

Yörünge Şekli: Doğrusal, dairesel, eğrisel
Hız Değişimi: Sabit hızlı, hızlanan, yavaşlayan
Zamanla Değişim: Düzgün, düzgün değişen
Referans Noktası: Durgun, hareketli

Benzerlik ve Farklılıklar

Benzerlik: Tüm hareketlerde yer değiştirme vardır.
Benzerlik: Tüm hareketler zaman ile ilişkilidir.
Farklılık: Yörünge şekilleri farklıdır (doğrusal / dairesel).
Farklılık: Hız değişimleri farklıdır (sabit / değişken).

Özet: Hareketler; yörünge şekli, hız değişimi ve zamanla değişim gibi özelliklerine göre sınıflandırılır.

Bir arabanın otoyoldaki hareketi, bir salıncağın sallanması, bir yunusun yüzmesi gibi farklı hareket türlerinin anlaşılması; fizik, mühendislik, biyomekanik gibi alanlarda çok önemlidir.

Araba (Otoyol)

Doğrusal Hareket

Sabit/Değişken Hız

Salıncak

Salınım Hareketi

Periyodik

Yunus (Yüzme)

Eğrisel Hareket

Değişken Yön

Not: Bu hareket türleri, fizikte öteleme hareketi, dönme hareketi ve titreşim hareketi olarak sınıflandırılır.

Hareket Türleri ve Örnekleri

Hareket Türü	Açıklama	Örnekler
Doğrusal Hareket	Hareketlinin doğrusal bir yol üzerinde hareket etmesi	Araba (düz yol), tren, yürüyen merdiven
Dairesel Hareket	Hareketlinin çember şeklindeki bir yörüngede hareket etmesi	Ay'ın Dünya etrafındaki dönüşü, dönen salıncak
Salınım Hareketi	Hareketlinin bir denge noktası etrafında gidip gelmesi	Salıncak, sarkaç, yaylı sistem
Eğrisel Hareket	Hareketlinin eğrisel bir yörüngede hareket etmesi	Yunusun yüzmesi, topun atılması
Dönme Hareketi	Bir cismin kendi ekseni etrafında dönmesi	Dünya'nın kendi etrafında dönüşü, tekerlek

Not: Hareket türleri, yörünge şekli, hız değişimi ve zamanla ilişkisi gibi özelliklerine göre sınıflandırılır.

6. Etkinlik

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 91-92

2. KUVVET VE HAREKET

2.4. Hareket

Hareketin Temel Kavramları

Amaç: Hareketin temel kavramlarını tanımlayabilme

Süre: 35 + 35 + 35 dk.

Yönerge: Etkinlik, A ve B bölümlerinden oluşmaktadır. A bölümünde on bir aşamayı takip ederek hareketin temel kavramlarını tanımlayınız.

A Bölümü - I. Aşama: Referans Noktası

Referans noktası kavramının tanımına ulaşmak için aşağıda verilen krokileri inceleyiniz.

Kroki 1: Anıtkabir ve Çevresi

Kroki 2: Meçhul Asker Anıtı ve Çevresi

1. Soru

I. krokiye göre Anıtkabir'in yerini diğer yerleri kullanarak tarif ediniz.

1.TMBB Binasına göre: Anıtkabir, TMBB Binası'nın doğusunda, yaklaşık 2,4 km uzaklıktadır.
Anadolu Medeniyetler Müzesi'ne göre: Anıtkabir, Anadolu Medeniyetler Müzesi'nin kuzeyinde, yaklaşık 2,6 km uzaklıktadır.

2. Soru

II. krokiye göre Meçhul Asker Anıtı'nın yerini diğer yerleri kullanarak tarif ediniz.

Çanakkale Abidesi'ne göre: Meçhul Asker Anıtı, Çanak kale Abidesi'nin güneyinde, yaklaşık 170 m uzaklıktadır.
Çanakkale şehitliği'ne göre: Meçhul Asker Anıtı, Çanakkale şehitliği'nin batısında, yaklaşık 70 m uzaklıktadır.

3. Soru

Tariflerinizdeki benzerliklerden yararlanarak referans noktası kavramını tanımlayınız.

Referans Noktası Tanımı:

Referans noktası, bir cismin veya yerin konumunu belirlemek için kullanılan sabit bir nokta veya cisimdir. Bir cismin hareketli olup olmadığını anlamak için seçilen, konumu değişmeyen bu noktaya göre cisimlerin yerleri tarif edilir. Referans noktası seçimi, konum belirlemede başlangıç noktası olarak kullanılır.

Özet: Referans noktası, konum belirlemede başlangıç noktası olarak kullanılan sabit bir noktadır.

Referans Noktasına Göre Konum Tarifleri

Hedef	Referans Noktası	Yön	Uzaklık
Anıtkabir	Anıt	Kuzey-Doğu	170 m
	Meçhul Asker Anıtı	Batı	70 m
	Anadolu Medeniyetleri Müzesi	Kuzey-Doğu	2,4 km
Meçhul Asker Anıtı	Anıtkabir	Doğu	70 m
	Anıt	Kuzey	170 m
	Anadolu Medeniyetleri Müzesi	Kuzey	70 m

6. Etkinlik

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 93

2. KUVVET VE HAREKET

2.4. Hareket

A Bölümü - II. Aşama: Konum

Konum kavramının tanımına ulaşmak için aşağıda verilen krokileri inceleyiniz.

Kroki 1: İstanbul - Topkapı Sarayı ve Çevresi - Kroki 2: Sivas - Arkeoloji Müzesi ve Çevresi

1. Soru

I. krokiye göre Topkapı Sarayı'nı referans noktası kabul ederek diğer yerleri tarif ediniz.

İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi: Topkapı Sarayı'nın batısında, yaklaşık 0,42 km uzaklıktadır.
İstanbul Arkeoloji Müzesi: Topkapı Sarayı'nın güneyinde, yaklaşık 0,17 km uzaklıktadır.

2. Soru

II. krokiye göre Sivas Arkeoloji Müzesi'ni referans noktası kabul ederek diğer yerleri tarif ediniz.

Susamışlar Konağı: Sivas Arkeoloji Müzesi'nin doğusunda, yaklaşık 1,1 km uzaklıktadır.
Sivas Atatürk ve Kongre Merkezi: Sivas Arkeoloji Müzesi'nin güneyinde, yaklaşık 0,6 km uzaklıktadır.

3. Soru

Tariflerinizdeki benzerlikler nelerdir?

Her iki tarifte de bir referans noktası seçilmiştir.
Tariflerde yön (batı, doğu, kuzey) ve uzaklık (km) bilgileri kullanılmıştır.
Yerler, referans noktasına göre konum olarak ifade edilmiştir.
Hem yön hem de uzaklık belirtilmiştir (yön + uzaklık = konum).

4. Soru

Tespit ettiğiniz benzerliklerden yararlanarak konum kavramını tanımlayınız.

Konum Tanımı:

Konum, bir cismin veya yerin referans noktasına göre yön ve uzaklık ile belirtilen yeridir. Konum, bir cismin uzayda nerede olduğunu referans noktasına bağlı olarak ifade eder. Konum değişimi ise hareket olarak adlandırılır.

Özet: Konum = Referans Noktası + Yön + Uzaklık

Konum Tarifleri - Özet

Referans Noktası	Hedef	Yön	Uzaklık
Topkapı Sarayı	İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi	Batı	0,42 km
Topkapı Sarayı	İstanbul Arkeoloji Müzesi	Doğu	0,17 km
Sivas Arkeoloji Müzesi	Susamışlar Konağı	Batı	1,1 km

Not: Konum, bir cismin referans noktasına göre yön ve uzaklık ile belirtilen yeridir.

6. Etkinlik

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 94

2. KUVVET VE HAREKET

2.4. Hareket

A Bölümü - III. Aşama: Alınan Yol

Alınan yol kavramının tanımına ulaşmak için aşağıdaki yol haritalarını inceleyiniz.

I. Yol Haritası: A Şehri - B Şehri / II. Yol Haritası: Ev - Okul - Kütüphane

1. Soru

a) I. yol haritasına göre A şehrinden B şehrine giden bir araç, I numaralı yoldan giderse kaç km yol katetmiş olur?

Cevap: 160 km
I numaralı yol düz bir yoldur ve uzunluğu 160 km'dir.

b) I. yol haritasına göre B şehrinden A şehrine dönen bir araç, II numaralı yoldan giderse kaç km yol katetmiş olur?

Cevap: 120 km
II numaralı yol kavisli bir yoldur ve uzunluğu 120 km'dir.

2. Soru

a) II. yol haritasına göre I numaralı yolu kullanarak evden kütüphaneye giden bir öğrenci kaç m yol katetmiş olur?

Cevap: 350 m
I numaralı yol evden kütüphaneye 14.25=350 m.

b) II. yol haritasına göre II numaralı yolu kullanarak, kütüphaneden çıkıp önce okula sonra eve giden bir öğrenci kaç m yol katetmiş olur?

Cevap: 300 m
Kütüphane → Okul = 200 m, Okul → Ev = 100 m
Toplam: 200 + 100 = 300 m

3. Soru

I. yol haritasına göre hareket eden araç toplam 280 km, II. yol haritasına göre evden kütüphaneye giden öğrenci toplam 300 m yol katetmiştir. Araç ve öğrencinin hedeflerine ulaşmak için katettikleri mesafeler arasındaki benzerlikten yararlanarak alınan yol kavramını tanımlayınız.

Alınan Yol Tanımı:

Alınan yol, bir hareketlinin izlediği yörüngenin toplam uzunluğudur. Bir cismin hareketi sırasında kat ettiği mesafe, gidilen yolun uzunluğudur. Alınan yol, cismin hangi yolu izlediğine bağlıdır ve skaler bir büyüklüktür.

Alınan Yolun Özellikleri:

Skaler bir büyüklüktür (sadece büyüklük, yön yok).
Birimi metre (m) veya kilometre (km)'dir.
İzlenen yola bağlıdır (farklı yollar farklı uzunlukta olabilir).

Özet: Alınan yol = Hareketlinin izlediği yörüngenin toplam uzunluğu. (Skaler büyüklük)

Alınan Yol Hesaplamaları - Özet

#	Güzergah	Kullanılan Yol	Alınan Yol
1a	A Şehri → B Şehri	I. Yol	280 km
1b	B Şehri → A Şehri	II. Yol	300 km
2a	Ev → Kütüphane	I. Yol	300 m
2b	Kütüphane → Okul → Ev	II. Yol	380 m

Not: Alınan yol, izlenen yola bağlıdır. Aynı başlangıç ve bitiş noktaları arasında farklı yollar farklı alınan yol değerleri verir.

6. Etkinlik - 4. Aşama

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 94-95

2. KUVVET VE HAREKET

2.4. Hareket (Yer Değiştirme)

Yer Değiştirme Kavramı

Yer değiştirme kavramının tanımına ulaşmak için aşağıdaki yol haritalarını inceleyiniz. Eşit bölmelerindirilmiş bisiklet güzergâhının her bir bölmesinin uzunluğu 200 m, yürüyüş güzergâhının her bir bölmesinin uzunluğu 20 m'dir.

Konum Değişimi Hesaplama

A'dan B'ye ve C'den D'ye konum değişimi

Bilgi: Sezgin, bisikleti ile bisiklet güzergâhında A noktasından B noktasına ulaşıyor. Daha sonra bisikletten iniyor ve yürüyüş güzergâhında yürüyerek C noktasından D noktasına gidiyor.

a) A noktasından B noktasına ulaştığında konumundaki değişim kaç m olur?

Bisiklet güzergâhında 4 bölme ilerlenmiştir.
Her bölme = 200 m
Konum değişimi = 4 × 200 = 800 m
Yön: A'dan B'ye doğru

Sonuç: Konum değişimi = 800 m (A'dan B'ye)

b) C noktasından D noktasına ulaştığında konumundaki değişim kaç m olur?

Yürüyüş güzergâhında 5 bölme ilerlenmiştir.
Her bölme = 20 m
Konum değişimi = 5 × 20 = 100 m
Yön: C'den D'ye doğru (sağa)

Sonuç: Konum değişimi = 100 m (C'den D'ye)

Yer Değiştirme Vektörlerini Çizme

Güzergâhlar üzerinde yer değiştirme vektörleri

Soru: Güzergâhların her biri için Sezgin'in harekete başladığı noktadan hareketinin bittiği noktaya doğru bir vektör çiziniz.

Bisiklet Güzergâhı:A noktasından B noktasına (800 m, sağa)
Yürüyüş Güzergâhı:C noktasından D noktasına (100 m, sağa)
Her iki vektör de yer değiştirme vektörüdür.

Yer Değiştirme Kavramının Tanımı

Vektör çizimlerinden yararlanarak tanım oluşturma

Soru: Çizdiğiniz vektörler yer değiştirme vektörü olduğuna göre vektör çizimleri arasındaki benzerlikten yararlanarak yer değiştirme kavramını tanımlayınız.

Yer Değiştirme Tanımı:

Yer değiştirme, bir cismin ilk konumundan (başlangıç noktası) son konumuna (bitiş noktası) çizilen vektörel büyüklüktür. Yer değiştirme vektörü, cismin konumundaki değişimi hem büyüklük hem de yön olarak ifade eder.

Benzerlikler

Her iki vektör de başlangıç noktasından bitiş noktasına çizilmiştir.
Her iki vektör de doğrusal (yönlü) olarak gösterilmiştir.
Her iki vektör de büyüklük ve yön bilgisi içerir.
Her iki vektör de konum değişimini gösterir.

Temel Özellikler

Vektörel: Büyüklük ve yön ile ifade edilir.
Bağımsızdır: İzlenen yoldan bağımsızdır.
Doğrusal: Başlangıç ve bitiş arasındaki en kısa mesafedir.
Birimi: Metre (m) veya kilometre (km).

Sonuç: Yer değiştirme, bir cismin ilk ve son konumları arasındaki vektörel farktır. $\Delta \vec{x} = \vec{x}_{son} - \vec{x}_{ilk}$ ile ifade edilir.

6. Etkinlik - 5. Aşama

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 95-96

2. KUVVET VE HAREKET

2.4. Hareket (Sürat)

Sürat Kavramı

Sürat kavramının tanımına ulaşmak için aşağıda verilen yol haritalarını inceleyiniz.

Alınan Yol Hesaplamaları

I. ve II. yol haritalarına göre alınan yollar

a) I. yol haritasına göre A noktasından B noktasına ulaşan bir araç için alınan yol kaç m'dir?

Alınan yol = 240 m

Sonuç: Alınan yol = 240 m

b) II. yol haritasına göre K noktasından L noktasına ulaşan bir araç için alınan yol kaç m'dir?

Alınan yol = 150 m

Sonuç: Alınan yol = 150 m

Sürat Kavramının Tanımı

Yol, zaman ve sürat ilişkisinden tanım oluşturma

Bilgi: A noktasından B noktasına giden aracın hareketi 40 s sürmüştür ve sürati 6 m/s'dir. K noktasından L noktasına giden aracın hareketi 30 s sürmüştür ve sürati 5 m/s'dir. Araçların hareket süreleri ve aldıkları yollar arasındaki ilişkiden yararlanarak sürat kavramını tanımlayınız.

Araç	Güzergâh	Alınan Yol	Süre	Sürat
1. Araç	A → B	240 m	40 s	240 ÷ 40 = 6 m/s
2. Araç	K → L	150 m	30 s	150 ÷ 30 ≈ 5 m/s

Sürat Tanımı:

Sürat, bir hareketlinin birim zamanda aldığı yoldur. Sürat, skaler bir büyüklüktür (yönü yoktur, sadece büyüklüğü vardır). Birimi metre/saniye (m/s) veya kilometre/saat (km/h)'tir.

Sürat Formülü

Sürat = Alınan Yol / Zaman

v = Δx / Δt

Birimler

Alınan Yol: metre (m), kilometre (km)
Zaman: saniye (s), saat (h)
Sürat: m/s, km/h, m/dk
1 m/s = 3,6 km/h

6. Etkinlik - 6. Aşama

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 96

2. KUVVET VE HAREKET

2.4. Hareket (Ortalama Sürat)

Ortalama Sürat

Sürat göstergeleri km/h olarak ayarlanmış hareket hâlindeki bir aracın I, II, III ve IV numaralı otoyollardaki sürat göstergelerinin anlık görüntüleri aşağıda verilmiştir. Ortalama sürat kavramının tanımına ulaşmak için sürat göstergelerini inceleyiniz.

Sürat Göstergeleri (km/h)

Göstergelere Göre Sürat Değerleri

I, II, III ve IV numaralı otoyollardaki süratler

Soru: Göstergelere göre aracın I, II, III ve IV numaralı otoyollardaki sürati kaç km/h'tir?

Otoyol	Sürat (km/h)
I numaralı otoyol	50 km/h
II numaralı otoyol	70 km/h
III numaralı otoyol	90 km/h
IV numaralı otoyol	110 km/h

Açıklama: Kadranlar 20'şerlik ana bölmelerden oluşmaktadır. Her iki ana çizgi arası 2 bölmeye, yani her bir küçük çizgi 10 birimlik adımlara karşılık gelmektedir.

Alınan Yol Hesaplamaları

Her bir otoyolda alınan yol

Soru: Araç; sabit sürat ile I numaralı otoyolda 0,5 h, II numaralı otoyolda 1,5 h, III numaralı otoyolda 3 h, IV numaralı otoyolda 1 h hareket etmiştir. Aracın I, II, III ve IV numaralı yollarda aldığı yol kaç km'dir?

Formül: Yol = Sürat × Zaman (x = v · t)

Otoyol	Sürat (km/h)	Zaman (h)	Alınan Yol (km)
I numaralı otoyol	50	0,5	25 km
II numaralı otoyol	70	1,5	105 km
III numaralı otoyol	90	3	270 km
IV numaralı otoyol	110	1	110 km

Hesaplamalar: x₁ = 50×0,5 = 25 km | x₂ = 70×1,5 = 105 km | x₃ = 90×3 = 270 km | x₄ = 110×1 = 110 km

Toplam Alınan Yol

Tüm hareket boyunca alınan toplam yol

Soru: Aracın tüm hareketi için alınan yol kaç km'dir?

x_toplam = x₁ + x₂ + x₃ + x₄
x_toplam = 25 + 105 + 270 + 110 = 510 km

Sonuç: Toplam alınan yol = 510 km
(Doğrulama: Toplam geçen süre = 0,5 + 1,5 + 3 + 1 = 6 saat. Ortalama sürat = 510/6 = 85 km/h)

Ortalama Sürat Tanımı

Yol ve sürat arasındaki ilişkiden tanım oluşturma

Soru: Aracın tüm hareketi boyunca aldığı yol ile sürati arasındaki ilişkiden hareketle ortalama sürat kavramını tanımlayınız.

Ortalama Sürat Tanımı:

Ortalama sürat, bir hareketlinin aldığı toplam yolun, bu yolun alınması için geçen toplam zamana oranıdır.

Ortalama Sürat = Toplam Alınan Yol / Toplam Geçen Zaman

v_ort = x_toplam / t_toplam

Bu örnek için:

x_toplam = 510 km
t_toplam = 0,5 + 1,5 + 3 + 1 = 6 h
v_ort = 510 / 6 = 85 km/h

Sonuç: Ortalama sürat = Toplam Yol / Toplam Zaman (v_ort = x_toplam / t_toplam)

Özet Tablo

Otoyol	Sürat (km/h)	Zaman (h)	Alınan Yol (km)
I	50	0,5	25
II	70	1,5	105
III	90	3	270
IV	110	1	110
Toplam		6 h	510 km
Ortalama Sürat		510 / 6 = 85 km/h

6. Etkinlik - 7. Aşama

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 97

2. KUVVET VE HAREKET

2.4. Hareket (Anlık Sürat)

Anlık (Ani) Sürat

Sürat göstergeleri km/h olarak ayarlanmış hareket hâlindeki bir aracın şehir içi, şehirler arası ve otoyoldaki sürat göstergelerinin anlık görüntüleri aşağıda verilmiştir. Anlık (ani) sürat kavramının tanımına ulaşmak için sürat göstergelerini inceleyiniz.

Sürat Göstergeleri

Sürat Değerleri

Şehir içi, şehirler arası ve otoyol süratleri

Soru: Aracın dijital saatlerinde görünen anları ve sürat gösteren otoyoldaki sürati kaç km/h'tir?

Bölge	Sürat (km/h)
Şehir içi	50 km/h
Şehirler arası	90 km/h
Otoyol	120 km/h

Cevap: Şehir içi = 50 km/h, Şehirler arası = 90 km/h, Otoyol = 120 km/h

Anlık (Ani) Sürat Tanımı

Anlık Sürat Tanımı:

Anlık (ani) sürat, bir hareketlinin belirli bir andaki süratidir. Sürat göstergesi (hız göstergesi) aracın o andaki süratini gösterir. Anlık sürat, sürat göstergesinden doğrudan okunan değerdir.

Anlık Sürat Özellikleri

Belirli bir anda ölçülür.
Sürat göstergesi ile okunur.
Zamanla değişebilir (hızlanma/yavaşlama).
Skaler bir büyüklüktür (yönü yoktur).

Örnek Değerler

Şehir içi: 50 km/h (yavaş trafik)
Şehirler arası: 90 km/h (orta hız)
Otoyol: 120 km/h (yüksek hız)

Anlık sürat, aracın o andaki hızını gösterir.

Sonuç: Anlık sürat, bir hareketlinin belirli bir andaki süratidir. Sürat göstergesinden okunur ve zamanla değişebilir.

Anlık Sürat vs Ortalama Sürat

Özellik	Anlık Sürat	Ortalama Sürat
Tanım	Belirli bir andaki sürat	Toplam yol / Toplam zaman
Nasıl Bulunur?	Sürat göstergesinden okunur	Hesaplanarak bulunur
Değişkenlik	Değişebilir (anlık)	Sabit tek bir değer

6. Etkinlik - 8. Aşama

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 97-98

2. KUVVET VE HAREKET

2.4. Hareket (Hız)

Hız Kavramı

Aşağıdaki eşit bölmelendirilmiş I. yol haritasının her bir bölmesinin uzunluğu 50 m, II. yol haritasının her bir bölmesinin uzunluğu 60 m'dir. Hız kavramının tanımına ulaşmak için yol haritalarını inceleyerek soruları cevaplayınız.

Yer Değiştirme Hesaplamaları

A'dan B'ye ve K'dan L'ye yer değiştirme

Soru: İki sporcudan biri I numaralı yol haritasında, diğeri II numaralı yol haritasında koşu antrenmanı yapmaktadır.

a) A noktasından B noktasına giden sporcu için yer değiştirme kaç m'dir?

I. yol haritasında A ve B arasında 5 bölme vardır.
Her bölme = 50 m
Yer değiştirme = 5 × 50 = 250 m
Yön: A'dan B'ye doğru (sağa/doğu)

Sonuç: Yer değiştirme = 250 m (A'dan B'ye)

b) K noktasından L noktasına giden sporcu için yer değiştirme kaç m'dir?

II. yol haritasında K ve L arasında 3 bölme vardır.
Her bölme = 60 m
Yer değiştirme = 3 × 60 = 180 m
Yön: K'dan L'ye doğru (sağa/doğu)

Sonuç: Yer değiştirme = 180 m (K'dan L'ye)

Hız Kavramının Tanımı

Yer değiştirme, yön ve hız ilişkisinden tanım oluşturma

Bilgi: A noktasından B noktasına giden sporcunun hareketi 50 s sürmüştür ve hızının büyüklüğü 5 m/s'dir. K noktasından L noktasına giden sporcunun hareketi 30 s sürmüştür ve hızının büyüklüğü 6 m/s'dir. Yer değiştirme, yön ve hız kavramları arasındaki ilişkiden yararlanarak hız kavramını tanımlayınız.

Sporcu	Güzergâh	Yer Değiştirme	Süre	Hız Büyüklüğü
1. Sporcu	A → B	250 m (doğu)	50 s	250 ÷ 50 = 5 m/s
2. Sporcu	K → L	180 m (doğu)	30 s	180 ÷ 30 = 6 m/s

Hız Tanımı:

Hız, bir hareketlinin birim zamandaki yer değiştirmesidir. Hız vektörel bir büyüklüktür; büyüklüğünün yanı sıra yön ve doğrultuya sahiptir. Hızın yönü, hareketlinin yer değiştirme vektörünün yönü ile aynıdır.

Hız Formülü

Hız = Yer Değiştirme / Zaman

v = Δx / Δt

Vektörel (Yönü vardır)

Sürat ve Hız Karşılaştırması

Sürat: Alınan yol / Zaman (Skaler)
Hız: Yer değiştirme / Zaman (Vektörel)
Fark: Hızda yön vardır, süratta yoktur.

Örnek: "Araba 50 km/h hızla doğuya gidiyor." → Hız (vektörel)

Sonuç: Hız = Yer Değiştirme / Zaman (v = Δx / Δt). Vektörel bir büyüklüktür (yönü vardır).

Sürat ve Hız Karşılaştırması

Özellik	Sürat	Hız
Tanım	Alınan yol / Zaman	Yer değiştirme / Zaman
Tür	Skaler	Vektörel
Yön	Yok	Var
Formül	v = Δx / Δt	v = Δx / Δt (Yönlü)
Örnek	50 km/h	50 km/h doğu

Not: Sürat ve hız arasındaki temel fark: Sürat skaler, hız vektöreldir.

6. Etkinlik - 9. Aşama

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 98

2. KUVVET VE HAREKET

2.4. Hareket (Ortalama Hız)

Ortalama Hız

Ortalama hız kavramının tanımına ulaşmak için aşağıdaki I ve II numaralı yolları inceleyiniz.

I. Yol - Çembersel Yol (Yarıçap = 100 m)

Öykü - Çembersel Yol

100 metre yarıçaplı çembersel yolda yer değiştirme

Soru: Öykü, 100 metre yarıçaplı I numaralı çembersel yolda bisiklet ile antrenman yapmaktadır.

a) A noktasından B noktasına geldiğinde yer değiştirmesi kaç m olur?

AOB dik üçgeninde AO = r = 100 m, OB = r = 100 m
Pisagor bağıntısından: Δx = √(100² + 100²)
Δx = √(10000 + 10000) = √20000 = 100√2 m
Yön: Kuzeydoğu yönünde

Sonuç: Yer değiştirme = 100√2 ≈ 141,4 m (Kuzeydoğu)

b) A noktasından C noktasına geldiğinde yer değiştirmesi kaç m olur?

A ve C noktaları çemberin zıt uçlarındadır (çap).
Çap = 2r = 2 × 100 = 200 m
Yön: Doğu yönünde

Sonuç: Yer değiştirme = 200 m (Doğu)

Yusufhan - Doğrusal Yol

Doğrusal yolda yer değiştirme

Soru: Yusufhan, II numaralı doğrusal yolda bisiklet ile antrenman yapmaktadır.

a) K noktasından M noktasına geldiğinde yer değiştirmesi kaç m olur?

KL = 40 m, LM = 30 m (dik kenarlar)
KLM dik üçgeninde hipotenüs = KM
Pisagor bağıntısı: KM = √(40² + 30²) = √(1600 + 900)
KM = √2500 = 50 m (3-4-5 üçgeninin 10 katı)
Yön: K'dan M'ye (kuzeydoğu)

Sonuç: Yer değiştirme = 50 m (Kuzeydoğu)

b) K noktasından N noktasına geldiğinde yer değiştirmesi kaç m olur?

KLMN bir dikdörtgen oluşturur.
KL = NM = 40 m, LM = KN = 30 m
K'dan N'ye doğrudan düşey kenar = 30 m
Yön: Kuzey yönünde

Sonuç: Yer değiştirme = 30 m (Kuzey)

Ortalama Hız Tanımı

Yön, zaman, yer değiştirme ve hız ilişkisinden tanım oluşturma

Bilgi: Öykü'nün A noktasından C noktasına gelme süresi 25 s ve ortalama hızının büyüklüğü 8 m/s'dir. Yusufhan'ın K noktasından N noktasına gelme süresi 10 s ve ortalama hızının büyüklüğü 3 m/s'dir. Yön, zaman, yer değiştirme ve hız kavramları arasındaki ilişkiden yararlanarak ortalama hız kavramını tanımlayınız.

Sporcu	Güzergâh	Yer Değiştirme	Süre	Ortalama Hız
Öykü	A → C	200 m (doğu)	25 s	200 ÷ 25 = 8 m/s
Yusufhan	K → N	30 m (kuzey)	10 s	30 ÷ 10 = 3 m/s

Ortalama Hız Tanımı:

Ortalama hız, bir hareketlinin belirli bir zaman aralığındaki toplam yer değiştirmesinin, bu yer değiştirme için geçen toplam zamana oranıdır. Vektörel bir büyüklüktür ve yönü yer değiştirme vektörünün yönü ile aynıdır.

Ortalama Hız Formülü

Ortalama Hız = Toplam Yer Değiştirme / Toplam Zaman

v_ort = Δx_toplam / Δt_toplam

Vektörel (Yönü vardır)

Ortalama Sürat vs Ortalama Hız

Ortalama Sürat: Toplam yol / Zaman (Skaler)
Ortalama Hız: Toplam yer değiştirme / Zaman (Vektörel)
Fark: Ortalama hızda yön vardır.

Örnek: "Araba doğuya doğru ortalama 60 km/h hızla gitti." → Ortalama Hız

Sonuç: Ortalama Hız = Toplam Yer Değiştirme / Toplam Zaman (v_ort = Δx_toplam / Δt_toplam). Vektörel bir büyüklüktür (yönü vardır).

Yer Değiştirme Değerleri - Özet

Sporcu	Güzergâh	Yer Değiştirme	Yön
Öykü	A → B	100√2 ≈ 141,4 m	Kuzeydoğu
Öykü	A → C	200 m	Doğu
Yusufhan	K → M	50 m	Kuzeydoğu
Yusufhan	K → N	30 m	Kuzey

6. Etkinlik - 10. Aşama

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 99

2. KUVVET VE HAREKET

2.4. Hareket (Anlık Hız)

Anlık Hız

Anlık hız kavramının tanımına ulaşmak için I ve II numaralı yollarda doğrusal bir yol izleyen K ve L araçlarının hız büyüklüklerini inceleyiniz.

I. Yol - K Aracı (Sabit İvmeli Hızlanma)

II. Yol - L Aracı (Daha Hızlı İvmeli Hızlanma)

Anlık Hız Değerleri Tablosu

K ve L araçlarının zaman-hız değerleri

Soru: K ve L araçlarının I ve II numaralı yollarda belirtilen zamandaki hız büyüklüğünü aşağıdaki tablolara yazınız.

K Aracı
Zaman (s)	Hız Büyüklüğü (m/s)
0	0
1 s	2
2 s	4
3 s	6
4 s	8

L Aracı
Zaman (s)	Hız Büyüklüğü (m/s)
0	0
1 s	4
2 s	8
3 s	12
4 s	16

Not: Tablodaki değerler anlık hız değerleridir. Her bir anda (t=0, 1s, 2s, 3s, 4s) aracın o andaki hızını gösterir.

Anlık Hız Tanımı

Zaman ve hız arasındaki ilişkiden tanım oluşturma

Soru: Tabloya yazdığınız hız büyüklükleri anlık hız değerleridir. Zaman ve hız arasındaki ilişkiden yararlanarak anlık hız kavramını tanımlayınız.

Anlık Hız Tanımı:

Anlık (ani) hız, bir hareketlinin belirli bir andaki yer değiştirme hızıdır. Anlık hız, vektörel bir büyüklüktür (büyüklük + yön). Sürat göstergesinde okunan değer, aracın anlık hızının büyüklüğünü (süratini) gösterir.

Zaman	K Aracı (m/s)	L Aracı (m/s)
t=0	0	0
t=1s	2	4
t=2s	4	8
t=3s	6	12
t=4s	8	16

Anlık Hız Özellikleri

Belirli bir anda ölçülür.
Vektörel büyüklüktür (yönü vardır).
Sürat göstergesinden okunur (büyüklüğü).
Zamanla değişebilir.

Anlık Hız ve Ortalama Hız

Anlık Hız: Belirli bir andaki hız
Ortalama Hız: Toplam yer değiştirme / Toplam zaman
Fark: Anlık hız tek bir anda, ortalama hız tüm yolculuk boyunca.

Sonuç: Anlık hız, bir hareketlinin belirli bir andaki yer değiştirme hızıdır. Vektörel büyüklüktür ve sürat göstergesinden okunur.

Anlık Hız Değerleri - Özet

Zaman	K Aracı (m/s)	L Aracı (m/s)	Açıklama
0	0	0	Başlangıç (duran araçlar)
1 s	2	4	L aracı daha hızlı hızlanıyor
2 s	4	8	L aracının hızı 2 katı
3 s	6	12	L aracının hızı 2 katı
4 s	8	16	L aracının hızı 2 katı

Not: Tablodaki her bir değer, o aracın o andaki hız büyüklüğüdür (anlık hız).

6. Etkinlik - 11. Aşama

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 99-100

2. KUVVET VE HAREKET

2.4. Hareket (İvme)

İvme Kavramı

İvme kavramının tanımına ulaşmak için aşağıda hız büyüklükleri ile ilk ve son konumları verilen K ve L araçlarının hareketlerini inceleyiniz.

K Aracı

Hız değişimi: 0 → 8 m/s

L Aracı

Hız değişimi: 4 → 8 m/s

Hız Değişimi Hesaplama

K ve L araçlarının hız büyüklüklerindeki değişim

Soru: K ve L araçlarının hız büyüklüklerindeki değişim kaç m/s'dir?

K Aracı

İlk hız: V₁ = 0 m/s
Son hız: V₂ = 8 m/s
Hız değişimi: ΔV = V₂ - V₁ = 8 - 0 = 8 m/s

L Aracı

İlk hız: V₁ = 4 m/s
Son hız: V₂ = 8 m/s
Hız değişimi: ΔV = V₂ - V₁ = 8 - 4 = 4 m/s

Sonuç: K aracının hızı 8 m/s, L aracının hızı 4 m/s değişmiştir.

İvme Kavramının Tanımı

Hız değişimi, zaman ve yön arasındaki ilişkiden tanım oluşturma

Bilgi: Araçların hareketi 4 s sürmüştür. K ve L araçlarının ivmelerinin büyüklükleri sırasıyla +2 m/s² ve −1 m/s² dir. Hız değişimi, zaman ve yön arasındaki ilişkiden yararlanarak ivme kavramını tanımlayınız.

Araç	İlk Hız (m/s)	Son Hız (m/s)	Hız Değişimi (m/s)	Zaman (s)	İvme (m/s²)
K	0	8	+8	4	+2
L	4	0	-4	4	-1

İvme Tanımı:

İvme, bir hareketlinin birim zamandaki hız değişimidir. İvme, vektörel bir büyüklüktür (yönü vardır). Hızlanan hareketlerde ivme (+), yavaşlayan hareketlerde ivme (-) işaretlidir.

İvme Formülü

İvme = Hız Değişimi / Zaman

a = ΔV / Δt

a = (V₂ - V₁) / Δt

Vektörel (Yönü vardır)

İvme İşaretleri

(+) İvme: Hızlanan hareket (hız artar)
(-) İvme: Yavaşlayan hareket (hız azalır)
Sıfır İvme: Sabit hızlı hareket

Örnek: "Araba 2 m/s² ivme ile hızlanıyor." → Hızı her saniye 2 m/s artar.

Bu örnek için:

K Aracı: a = (8 - 0) / 4 = 8/4 = +2 m/s² (hızlanıyor)
L Aracı: a = (0 - 4) / 4 = -4/4 = -1 m/s² (yavaşlıyor)

Sonuç: İvme = Hız Değişimi / Zaman (a = ΔV / Δt). Vektörel bir büyüklüktür (yönü vardır). (+) ivme hızlanma, (-) ivme yavaşlama demektir.

İvme Değerleri - Özet

Araç	İlk Hız (m/s)	Son Hız (m/s)	Hız Değişimi (m/s)	Zaman (s)	İvme (m/s²)	Hareket Türü
K	0	8	+8	4	+2	Hızlanan
L	4	0	-4	4	-1	Yavaşlayan

Not: (+) ivme hızlanma, (-) ivme yavaşlama anlamına gelir.

B. Bölümü

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 100-101

2. KUVVET VE HAREKET

Proje Görevi - Hareketin Temel Kavramları

1-2. Kavram Seçimi ve Senaryo Oluşturma

Hareketin temel kavramları arasından üç kavramı grup arkadaşlarınızla fikir birliği içinde seçiniz. Seçtiğiniz kavramları sürat cezaları ve trafikte yeşil dalga sistemi ile ilişkilendireceğiniz eğlenceli senaryolar oluşturunuz.

Örnek Senaryo:

"Yeşil Dalga ve Sürat Cezası"
Sabah işe gitmek için yola çıkan Ali, trafikte yeşil dalga sistemine denk gelir. Yeşil dalga sayesinde hiç kırmızı ışığa takılmadan ilerler ve ortalama sürati 50 km/h olur. Ancak bir sonraki gün acele ettiği için hız sınırını aşar ve anlık sürati 90 km/h'ye ulaşır. Bu sırada radar cezası yer ve ivme ile hızlanmanın bedelini öder. Ali, cezadan sonra trafik kurallarına uymanın önemini anlar.

Not: Senaryonuzu canlandırma etkinliğinde kişisel özelliklerinizi ve enerjinizi yansıtın.

3. Senaryonuzu Aşağıdaki Alana Yazınız

Senaryo Başlığı: Yeşil Dalga ve Radara Yakalanmama Sınavı
Karakterler: Ahmet (Sürücü), Zeynep (Yan koltuktaki arkadaşı), Trafik Polisi.
Olay: Ahmet, arkadaşı Zeynep'i buluşmaya yetiştirmek için şehir içi caddede hızla gaza basar.

Zeynep: "Ahmet, göstergende anlık sürat $80\text{ km/h}$ görünüyor! Bu caddede ortalama sürat sınırı $50\text{ km/h}$ ve az ilerde yeşil dalga kontrol noktası var."
Ahmet: "Açık yolda biraz ivme kazanıp hızlansam ne olur ki?
"Zeynep: "Sabit süratle gitmezsen her kırmızı ışıkta durursun. Ayrıca EDS kameraları belirli bir alınan yol boyunca ortalama süratini ölçüyor, ceza yersin!
"Ahmet hızını düşürür ve $50\text{ km/h}$ sabit süratle yeşil dalga sistemine uyum sağlayarak tüm ışıklardan durmadan geçer.

4-5. Karşılaştırma ve Canlandırma

Senaryolarınızı canlandırma etkinliği öncesinde diğer grupların senaryoları ile karşılaştırınız. Ele alınmayan kavram için senaryonuzu yeniden düzenleyiniz.

Kontrol Listesi:

☐ Referans noktası
☐ Konum
☐ Alınan yol
☐ Yer değiştirme
☐ Sürat
☐ Anlık sürat
☐ Ortalama sürat
☐ Hız
☐ Anlık hız
☐ Ortalama hız
☐ İvme

Skaler ve Vektörel Nicelik Sınıflandırması

Kullanılan kavramların türleri

Soru: Senaryolarda kullanılan kavramları ve bu kavramların skaler nicelik mi, vektörel nicelik mi olduğunu aşağıdaki tabloya yazınız.

Kavram	Skaler Nicelik	Vektörel Nicelik
Referans noktası	✓	—
Konum	—	✓
Alınan yol	✓	—
Yer değiştirme	—	✓
Sürat	✓	—
Anlık sürat	✓	—
Ortalama sürat	✓	—
Hız	—	✓
Anlık hız	—	✓
Ortalama hız	—	✓
İvme	—	✓

Özet: Skaler nicelikler: Referans noktası, Alınan yol, Sürat, Anlık sürat, Ortalama sürat
Vektörel nicelikler: Konum, Yer değiştirme, Hız, Anlık hız, Ortalama hız, İvme

Temel Kavramların Tanımları

Kavramlara ilişkin genellemeler

Soru: Verilerinizi bilimsel tartışma yöntemini kullanarak tartışınız ve temel kavramların tanımlarına yönelik genellemeler yapınız.

Kavram	Tanım / Genelleme
Referans noktası	Bir cismin konumunu belirlemek için seçilen sabit nokta veya noktalar topluluğudur.
Konum	Bir cismin referans noktasına göre bulunduğu yerdir. Vektörel bir büyüklüktür.
Alınan yol	Hareketlinin izlediği yörüngenin toplam uzunluğudur. Skaler bir büyüklüktür.
Yer değiştirme	İlk ve son konum arasındaki en kısa yönlü uzaklıktır. Vektörel bir büyüklüktür.
Sürat	Birim zamanda alınan yoldur. Skaler bir büyüklüktür (yönü yoktur).
Anlık sürat	Belirli bir andaki sürattir. Sürat göstergesinden okunur. Skaler büyüklüktür.
Ortalama sürat	Toplam alınan yolun toplam zamana oranıdır. Skaler büyüklüktür.
Hız	Birim zamandaki yer değiştirmedir. Vektörel bir büyüklüktür (yönü vardır).
Anlık hız	Belirli bir andaki hızdır. Vektörel büyüklüktür (yönü vardır).
Ortalama hız	Toplam yer değiştirmenin toplam zamana oranıdır. Vektörel büyüklüktür.
İvme	Birim zamandaki hız değişimidir. Vektörel büyüklüktür (yönü vardır).

8. Trafik Güvenliği ve Yeşil Dalga Sistemi

Sürat Sınırlamaları ve Can Güvenliği

Can Güvenliği: Sürat sınırlamalarına uymak, sürücünün ve diğer insanların hayatını korur.
Toplumsal Sorumluluk: Trafik kurallarına uymak, topluma karşı bir görevdir.
Kazaların Önlenmesi: Aşırı sürat, durma mesafesini artırır ve kazalara neden olur.
Örnek: Anlık sürat, sürat cezalarının belirlenmesinde kullanılır.

Yeşil Dalga Sistemi ve Yakıt Tasarrufu

Yakıt Tasarrufu: Kırmızı ışıklarda durup kalkmak yerine, yeşil dalga ile düzenli hızda ilerlemek yakıt tasarrufu sağlar.
Kaynak Verimliliği: Ülke kaynaklarını sürdürülebilir şekilde kullanmak, israftan kaçınmaktır.
Ortalama Sürat: Yeşil dalga, ortalama sürati koruyarak trafik akışını düzenler.
Çevre: Daha az yakıt tüketimi, çevreye daha az zarar demektir.

Sonuç: Sürat sınırlamalarına uymak can güvenliğini korur ve toplumsal sorumluluğu yerine getirmektir. Yeşil dalga sistemi ise yakıt tasarrufu sağlayarak ülke kaynaklarını sürdürülebilir şekilde kullanmaya katkı sunar.

Değerlendirme

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 102-103

2. KUVVET VE HAREKET

Ünite Değerlendirme

Günlük Hayatla İlişkilendirerek Tanımlama

Hareket kavramlarını örnekle tanımlama

Soru: Aşağıdaki tabloda hareketin temel kavramlarından biri olan yer değiştirme günlük hayatla ilişkilendirilerek tanımlanmıştır. Tablodaki diğer kavramları örnekteki gibi günlük hayatla ilişkilendirerek tanımlayınız.

Hareketin Temel Kavramları	Tanım (Günlük Hayat Örneği ile)
Yer değiştirme	Ece; bir kutuyu doğrusal bir yolda A noktasından başlayarak önce doğu yönünde 4 m, sonra batı yönünde 3 m hareket ettirmiştir. Kutunun son konumu ile ilk konumu arasındaki uzaklık doğu yönünde 1 m olup bu yönlü uzaklık yer değiştirme olarak tanımlanır.
Hız	Ali, arabasıyla evden okula doğru 30 km/s hızla gitmektedir. Arabanın doğu yönündeki bu hareketi, birim zamandaki yer değiştirmesidir. Bu yönlü büyüklük hız olarak tanımlanır.
Sürat	Bir koşucu 100 metrelik parkuru 10 saniyede tamamlıyor. Koşucunun birim zamanda aldığı yol (100/10 = 10 m/s) sürat olarak tanımlanır. Yönü yoktur.
Referans noktası	Okulun bahçesinde duran bir öğrenci, okul binasını referans alarak arkadaşının kendisine göre konumunu "binanın 20 m doğusunda" şeklinde ifade eder. Bu sabit nokta referans noktasıdır.
Anlık sürat	Bir arabanın sürat göstergesi 80 km/h değerini gösteriyor. Bu, aracın o andaki süratidir ve anlık sürat olarak tanımlanır.
Ortalama hız	Bir araç 150 km'lik yolu 3 saatte alıyor. Aracın toplam yer değiştirmesinin (150 km doğu) toplam zamana (3 saat) oranı 50 km/h doğu olup ortalama hız olarak tanımlanır.
İvme	Bir araba 5 saniyede hızını 0'dan 20 m/s'ye çıkarıyor. Arabanın her saniyedeki hız değişimi (20/5 = 4 m/s²) ivme olarak tanımlanır.
Anlık hız	Bir aracın hız göstergesi doğu yönünde 60 km/h değerini gösteriyor. Bu, aracın o andaki yönlü hızıdır ve anlık hız olarak tanımlanır.
Alınan yol	Bir öğrenci evden okula giderken önce 200 m düz yürüyor, sonra 300 m sağa dönüp yürüyor ve okula ulaşıyor. Öğrencinin izlediği yolun toplam uzunluğu (200+300=500 m) alınan yol olarak tanımlanır.
Konum	Bir öğrenci okul bahçesinde okul binasına göre 15 m doğuda duruyor. Öğrencinin referans noktasına göre bulunduğu bu yer konum olarak tanımlanır.
Ortalama sürat	Bir bisikletli 80 km'lik yolu 4 saatte tamamlıyor. Bisikletlinin toplam aldığı yolun (80 km) toplam zamana (4 saat) oranı 20 km/h olup ortalama sürat olarak tanımlanır.

Kavramlar Arası İlişki

Hareket kavramlarını ilişkilendirme

Soru: Aşağıdaki tabloda hareketin temel kavramları verilmiştir. Bu kavramları birbiriyle ilişkilendiriniz ve kavramlar arasındaki ilişkiyi tabloya yazınız.

Hareketin Temel Kavramları	İlişkili Olduğu Kavramlar	Kavramlar Arasındaki İlişki
Yer değiştirme	Konum, Referans noktası, Hız	Yer değiştirme, ilk ve son konum arasındaki vektörel farktır. Referans noktasına göre belirlenir. Hız, yer değiştirmenin zamana oranıdır.
Hız	Yer değiştirme, Zaman, İvme	Hız, birim zamandaki yer değiştirmedir. İvme, hızın zamana göre değişim oranıdır.
Sürat	Alınan yol, Zaman	Sürat, birim zamanda alınan yoldur. Alınan yolun zamana oranıdır. Skaler büyüklüktür.
Referans noktası	Konum, Yer değiştirme	Referans noktası, konumu ve yer değiştirmeyi belirlemek için kullanılan sabit noktadır.
Anlık sürat	Sürat, Zaman	Anlık sürat, belirli bir andaki sürattir. Sürat göstergesinden okunur.
Ortalama hız	Yer değiştirme, Zaman, Hız	Ortalama hız, toplam yer değiştirmenin toplam zamana oranıdır. Vektörel büyüklüktür.
İvme	Hız, Zaman	İvme, birim zamandaki hız değişimidir. Hızlanma veya yavaşlama durumlarını açıklar.
Anlık hız	Hız, Zaman, Konum	Anlık hız, belirli bir andaki hızdır. Hız vektörünün o andaki değeridir.
Alınan yol	Sürat, Ortalama sürat	Alınan yol, hareketlinin izlediği yörüngenin toplam uzunluğudur. Sürat = Alınan yol / Zaman ile hesaplanır.
Konum	Referans noktası, Yer değiştirme	Konum, cismin referans noktasına göre bulunduğu yerdir. Yer değiştirme, konum değişimidir.
Ortalama sürat	Alınan yol, Zaman, Sürat	Ortalama sürat, toplam alınan yolun toplam zamana oranıdır. Skaler büyüklüktür.

Özet: Hareket kavramları birbiriyle ilişkilidir. Konum → Yer değiştirme → Hız → İvme şeklinde bir zincir oluşturur. Alınan yol → Sürat → Ortalama sürat skaler büyüklükler zinciridir.

Kavram İlişkileri - Özet

Vektörel Zincir

Referans noktası → Konum
Konum → Yer değiştirme (Δx = x₂ - x₁)
Yer değiştirme → Hız (v = Δx/Δt)
Hız → İvme (a = Δv/Δt)
Hız → Anlık hız, Ortalama hız

Skaler Zincir

Alınan yol (toplam yol uzunluğu)
Alınan yol → Sürat (v = Δx/Δt)
Sürat → Anlık sürat, Ortalama sürat

Not: Vektörel büyüklükler: Konum, Yer değiştirme, Hız, Anlık hız, Ortalama hız, İvme
Skaler büyüklükler: Referans noktası, Alınan yol, Sürat, Anlık sürat, Ortalama sürat

Performans Görevi

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 101

2. KUVVET VE HAREKET

Hareketin Temel Kavramları

Performans Görevi - Hareketin Temel Kavramları

Hareketin temel kavramları ve bu kavramların tanımlarına ilişkin broşür veya poster hazırlayınız. Posterinizde veya broşürünüzde kullanacağınız kavramları belirleyerek bu kavramları günlük hayat örnekleri ile zenginleştiriniz.

Dikkat Edilecek Hususlar

Broşür veya poster hazırlanırken dikkat edilmesi gereken kuralları güvenilir kaynaklardan araştırınız.
Broşür veya posterde hareketin temel kavramlarına ve bu kavramlar ile günlük hayat arasındaki ilişkileri gösteren örneklere yer veriniz.
Broşür veya posterde renk, desen, doku gibi görsel unsurlar kullanmaya ve çalışmanızın estetik olmasına özen gösteriniz.

Değerlendirme

Beklenen Performans: Hareketin Temel Kavramlarını Kullanarak Broşür veya Poster Hazırlama

Değerlendirme: Dereceli Puanlama Anahtarı

Hareketin Temel Kavramları

Referans noktası

Konum

Alınan yol

Yer değiştirme

Sürat

Anlık sürat

Ortalama sürat

Hız

Anlık hız

Ortalama hız

İvme

Performans görevi PDF ve DOCX dosyalarını inceleyebilir, indirebilirsiniz.

PDF Aç PDF İndir DOCX Aç DOCX İndir

Performans Görevi Dokümanı (PDF Önizleme)

Eğer PDF önizlemesi çalışmazsa buraya tıklayarak yeni sekmede açabilirsiniz.
DOCX dosyasını görüntülemek için Microsoft Word veya ücretsiz Word Online kullanabilirsiniz.

PDF Dosyası

Performans görevi PDF formatında

İndirilebilir Önizlenebilir

DOCX Dosyası

Performans görevi Word formatında

İndirilebilir Düzenlenebilir

Dereceli Puanlama Anahtarı

Kriter	İyi (4)	Orta (3)	Geliştirilmeli (2)	Zayıf (1)
Kavramların Doğruluğu	Tüm kavramlar doğru ve eksiksiz	Çoğu kavram doğru	Bazı kavramlar hatalı	Kavramlar büyük oranda hatalı
Günlük Hayat Örnekleri	Örnekler zengin ve doğru	Örnekler yeterli	Örnekler sınırlı	Örnek yok veya hatalı
Görsellik ve Estetik	Çok iyi, renkli ve düzenli	İyi, düzenli	Yeterli, sade	Düzensiz ve özensiz
Kaynak Kullanımı	Güvenilir kaynaklar kullanılmış	Kaynaklar yeterli	Kaynaklar sınırlı	Kaynak belirtilmemiş

Not: PDF dosyası yüklenene kadar önizleme alanı placeholder olarak görünecektir. Gerçek PDF dosyasını proje klasörüne ekleyiniz.

Öz Değerlendirme Formu

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 104

2. KUVVET VE HAREKET

Öz Değerlendirme

Öz Değerlendirme Formu

Performans görevi sonrası kendini değerlendirme

Adı Soyadı: Ahmet Yılmaz

Numarası: 1256

Bu form, kendinizi değerlendirmeniz amacıyla hazırlanmıştır. Çalışmalarınızı en doğru yansıtan seçeneği "X" ile işaretleyiniz. Formda işaretlediğiniz "Hiçbir Zaman" ve "Nadiren" seçeneklerine ait davranışlardaki eksiklerinizi tamamlayınız.

Davranışlar	Her Zaman (5)	Sık Sık (4)	Bazen (3)	Nadiren (2)	Hiçbir Zaman (1)
1. Görevin yönergelerini doğru bir biçimde izledim.	✗	☐	☐	☐	☐
2. Performans görevi süresince zamanı verimli kullandım.	☐	✗	☐	☐	☐
3. Broşür veya posteri zamanında teslim ettim.	✗	☐	☐	☐	☐
4. Broşür veya posterde hareketin temel kavramlarına ilgili günlük hayat örneklerine yer verdim.	☐	✗	☐	☐	☐
5. Broşür veya posterde renk, desen, doku gibi görsel unsurları kullandım.	☐	☐	✗	☐	☐
6. Çalışma sürecinde günlük hayatta hareketin temel kavramlarının yanlış kullanımlarının farkına vardım.	☐	✗	☐	☐	☐
7. Performans görevi ile öğrendiklerimi günlük hayatta kullanabilirim.	☐	✗	☐	☐	☐

5 - Her Zaman

4 - Sık Sık

3 - Bazen

2 - Nadiren

1 - Hiçbir Zaman

Aşağıdaki maddeleri yaptığınız performans görevini dikkate alarak cevaplayınız.

Bu performans görevinde öğrendiklerim

• Hareketin temel kavramlarını (sürat, hız, ivme) birbirinden ayırt etmeyi öğrendim.

• Skaler ve vektörel büyüklükler arasındaki farkı günlük hayat örnekleriyle ilişkilendirebildim.

• Broşür hazırlarken bilgileri düzenli ve görsel olarak nasıl sunacağımı öğrendim.

• Günlük hayatta karşılaştığım olayları fiziksel kavramlarla açıklamayı öğrendim.

• Araştırma yaparken güvenilir kaynakları nasıl seçeceğimi daha iyi anladım.

Bu performans görevi sırasında en iyi yaptıklarım

• Kavramları doğru bir şekilde tanımlayıp örneklendirebildim.

• Broşürümü zamanında teslim ettim ve düzenli bir şekilde hazırladım.

• Günlük hayattan ilginç ve anlaşılır örnekler bulabildim.

• Yönergeleri dikkatlice okuyup görevi eksiksiz tamamladım.

• Grup arkadaşlarımla uyumlu bir şekilde çalıştım.

Bu performans görevi sırasında en çok zorlandıklarım

• Hız ve sürat kavramlarını günlük hayat örnekleriyle açıklarken zorlandım.

• Broşürde görsel unsurları (renk, desen) dengeli kullanmakta zorlandım.

• Bazı kavramların skaler mi yoksa vektörel mi olduğunu ayırt etmekte zorlandım.

• Zamanı verimli kullanmakta zorlandım, biraz acele etmek zorunda kaldım.

• İvme kavramını günlük hayatta örneklendirmekte zorlandım.

Not: Formu doldururken dürüst ve samimi cevaplar vermeye özen gösteriniz. "Hiçbir Zaman" ve "Nadiren" seçeneklerini işaretlediğiniz davranışlardaki eksiklerinizi tamamlamak için çalışma planı oluşturunuz.

16-17. Alıştırmalar

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 108

2. KUVVET VE HAREKET

2.4. Hareket

Yer Değiştirme ve Alınan Yol İlişkisi

Yörünge, hız büyüklüğü ve sürat ilişkisi

Soru: Bir hareketlinin hareketi sırasında yer değiştirme büyüklüğü ve aldığı yol eşit olduğuna göre yörüngesi, hız büyüklüğü ve sürati arasındaki ilişkiyi yazınız.

Yörünge

Sonuç:

Yer değiştirme büyüklüğü ile alınan yol eşit ise hareketlinin yörüngesi doğrusal (düz bir çizgi) olmalıdır. Yörünge eğri veya dönüşlü ise alınan yol, yer değiştirme büyüklüğünden büyük olur.

Hız Büyüklüğü ve Sürat

Sonuç:

Yer değiştirme büyüklüğü = Alınan yol olduğu için hız büyüklüğü ile sürat eşittir.

|Hız| = Sürat
(Yön değişimi olmadığı için hızın büyüklüğü sürate eşittir.)

İlişki Özeti:

Yörünge: Doğrusal (düz çizgi)
Yer değiştirme büyüklüğü: = Alınan yol
Hız büyüklüğü: = Sürat
Neden: Yön değişikliği olmadığı için hızın büyüklüğü ile sürat aynıdır.

Sonuç: Doğrusal harekette yer değiştirme büyüklüğü = Alınan yol, |Hız| = Sürat olur.

Hız Büyüklüğü ve Sürat Eşitliği

Günlük hayattan örnekler

Soru: Bir cismin hız büyüklüğü ile süratinin aynı olduğu durumlara günlük hayattan örnek veriniz.

Örnek 1: Düz Yolda Araba

Bir araba düz bir yolda doğrusal olarak 80 km/h hızla gidiyor. Yön değiştirmediği için hız büyüklüğü (80 km/h) = sürat (80 km/h)'tir.

Örnek 2: Pistte Koşu

Bir atlet 100 metre düz pistte koşuyor. Atletin doğrusal hareketinde hız büyüklüğü ile sürati aynıdır. (Örn: 10 m/s doğu = 10 m/s sürat)

Örnek 3: Yürüyen Merdiven

Yürüyen merdivende sabit hızla yukarı çıkan bir kişinin hareketi doğrusaldır. Bu durumda hız büyüklüğü ile sürati eşittir.

Diğer Örnekler:

Asansör: Düz bir hat boyunca yukarı veya aşağı hareket eden asansör
Metro: Düz raylarda hareket eden metro treni
Uçak: Kalkış ve iniş sırasında doğrusal hareket eden uçak
Bisiklet: Düz bir yolda pedal çeviren bisikletli
Nehir: Düz bir kanalda akan su

Özet: Bir cisim doğrusal (düz bir çizgi) hareket ediyorsa, hız büyüklüğü ile sürati eşittir.

Hız ve Sürat Karşılaştırması

Özellik	Hız	Sürat
Tanım	Yer değiştirme / Zaman	Alınan yol / Zaman
Tür	Vektörel	Skaler
Yön	Var	Yok
Eşitlik Durumu	Doğrusal harekette \|Hız\| = Sürat
Örnek	80 km/h doğu	80 km/h

18-19-20. Alıştırmalar

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 109-110

2. KUVVET VE HAREKET

2.4. Hareket

Koşu Hareketi - Nicelik Belirleme

Verilen bilgilerden hangi nicelikler bulunabilir?

Soru: Damla, 7 s'de 35 m'yi aynı tempoda koşmuştur. Bu ifadeye göre aşağıda verilen niceliklerden hangileri kesinlikle bulunur? Gerekçeleriyle açıklayınız.

a) Alınan yol

b) Yer değiştirme

c) Anlık sürat

d) Ortalama sürat

e) Anlık hız

Nicelik	Bulunur mu?	Açıklama
a) Alınan yol	✓ Kesinlikle	Damla 35 m koşmuştur. Alınan yol doğrudan verilmiştir.
b) Yer değiştirme	✗ Kesin değil	Yer değiştirme için başlangıç ve bitiş noktaları arasındaki yönlü uzaklık bilinmelidir. Damla'nın hangi yönde koştuğu bilinmiyor.
c) Anlık sürat	✗ Kesin değil	"Aynı tempoda" ifadesi sabit süratli olduğunu gösterir, ancak anlık sürat için herhangi bir andaki sürati bilmek gerekir. Sabit süratli harekette ortalama sürat = anlık sürattır, ancak ifadeden kesin olarak çıkarılamaz.
d) Ortalama sürat	✓ Kesinlikle	Ortalama sürat = Alınan yol / Zaman = 35/7 = 5 m/s. Doğrudan hesaplanabilir.
e) Anlık hız	✗ Kesin değil	Anlık hız için yön bilgisi gereklidir. Hareketin yönü belirtilmemiştir. Ayrıca anlık hız vektörel bir büyüklüktür.

Sonuç: Kesinlikle bulunanlar: a) Alınan yol ve d) Ortalama sürat (5 m/s)

Doğrusal Hareket - Ortalama Hız

A-B, B-C ve A-C arası ortalama hız

Bilgi: A → B: 10 s, B → C: 20 s, Her aralık 240 m

a) A ve B noktaları arasındaki ortalama hızının büyüklüğü kaç m/s'dir?

Yer değiştirme (A→B): 150 m
Zaman: 10 s
Ortalama hız büyüklüğü = 240 / 10 = 24 m/s

Sonuç: v_AB = 24 m/s

b) B ve C noktaları arasındaki ortalama hızının büyüklüğü kaç m/s'dir?

Yer değiştirme (B→C): 240 m
Zaman: 20 s
Ortalama hız büyüklüğü = 240 / 20 = 12 m/s

Sonuç: v_BC = 12 m/s

c) A ve C noktaları arasındaki ortalama hızının büyüklüğü kaç m/s'dir?

Toplam yer değiştirme (A→C): 240 + 240 = 480 m
Toplam zaman: 10 + 20 = 30 s
Ortalama hız büyüklüğü = 480 / 30 = 16 m/s

Sonuç: v_AC = 16 m/s

Hızlanma ve Yavaşlama - İvme Hesaplama

Hızlanma ve yavaşlama ivmeleri

Soru: Doğrusal bir yol üzerinde durgun hâlden harekete başlayan bir araç, 3 s boyunca hızının büyüklüğünü artırarak 12 m/s'ye çıkarıyor. Ardından 4 s boyunca düzgün yavaşlayarak duruyor.

a) Hızlanırken ivmesinin büyüklüğü kaç m/s²'dir?

İlk hız: V₁ = 0 m/s
Son hız: V₂ = 12 m/s
Zaman: Δt = 3 s
İvme = (V₂ - V₁) / Δt = (12 - 0) / 3 = 4 m/s²

Sonuç: a = 4 m/s² (hızlanma)

b) Yavaşlarken ivmesinin büyüklüğü kaç m/s²'dir?

İlk hız: V₁ = 12 m/s
Son hız: V₂ = 0 m/s (duruyor)
Zaman: Δt = 4 s
İvme = (V₂ - V₁) / Δt = (0 - 12) / 4 = -3 m/s²
İvmenin büyüklüğü = 3 m/s² (yavaşlama)

Sonuç: |a| = 3 m/s² (yavaşlama, ivme negatif)

Özet Tablo

Durum	İlk Hız (m/s)	Son Hız (m/s)	Zaman (s)	İvme (m/s²)
Hızlanma	0	12	3	+4
Yavaşlama	12	0	4	-3

18-19-20. Alıştırmalar - Özet

Alıştırma	Bulunan/Sorulan	Sonuç
18	Alınan yol, Ortalama sürat	35 m, 5 m/s
19a	A-B ortalama hız	15 m/s
19b	B-C ortalama hız	7,5 m/s
19c	A-C ortalama hız	10 m/s
20a	Hızlanma ivmesi	+4 m/s²
20b	Yavaşlama ivmesi (büyüklük)	3 m/s²

7. Etkinlik -Değerlendirme

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 112-113

2. KUVVET VE HAREKET

Hareket Türleri

Amaç: Hareket türlerini sınıflandırabilme

Süre: 20 dk.

1-2. Grup Çalışması

Öğretmeninizin rehberliğinde hareket türlerinin niteliklerini belirlemek amacıyla heterojen gruplar oluşturunuz. Günlük hayatta karşılaştığınız, film ve belgesellerde gördüğünüz hareket türlerini grubunuzla tartışarak belirleyiniz.

Tartışma Sonucu Belirlenen Hareket Türleri ve Özellikleri:

Öteleme Hareketi

Cismin tüm noktalarının aynı yönde ve aynı miktarda yer değiştirmesi

Dönme Hareketi

Cismin bir eksen etrafında dönmesi

Titreşim Hareketi

Cismin bir denge noktası etrafında gidip gelmesi

3. Görselleri İnceleyiniz

Aşağıdaki görsellerin altında görsellerde gerçekleşen hareket olaylarıyla ilgili açıklamalar verilmiştir. Görselleri ve görsellerin açıklamalarını hareket türlerinin sınıflandırmasını yapmak amacıyla inceleyiniz.

a) Düz yolda hareket eden araç

Düz bir yolda ilerleyen araç

b) Rüzgar türbini

Pervanesi dönerken elektrik enerjisi üreten rüzgar türbini

c) Metronom

Sabit bir ritim elde etmek için belli aralıklarla vuruş sesleri çıkaran metronom

ç) Okçunun attığı ok

Okçunun yaydan fırlattığı okun hareketi

d) Esnek yay ve cisim

Esnek yayın ucuna asılan cismin çekilip bırakılmasıyla oluşan hareket

e) Dişli çarklar

Mekanik saatin dişli sistemindeki sabitlenmiş ve dönebilen dişli çarklar

4. Hareketlerin Nitelikleri

Görsellerdeki hareketlerin niteliklerini a maddesinde örneklendirildiği gibi sırasıyla yazınız.

a) Düz yolda hareket eden araç: Aracın üzerindeki tüm noktalar aynı yönde ilerler. Aracın tekerlekleri ise hem döner hem ilerler.
b) Rüzgar türbini: Pervane dönme hareketi yapar.
c) Metronom: Kolu titreşim hareketi (salınım) yapar.
ç) Okçunun attığı ok: Ok öteleme hareketi yapar (doğrusal hareket).
d) Esnek yay ve cisim: Cisim titreşim hareketi (basit harmonik hareket) yapar.
e) Dişli çarklar: Çarklar dönme hareketi yapar.

5-6. Sınıflandırma ve Tartışma

Niteliklerini belirlediğiniz hareketleri benzer ve farklı yönlerini dikkate alarak sınıflandırınız. Sınıflandırmanızı diğer gruplarla paylaşarak tartışınız.

Öteleme Hareketi

a) Düz yolda araç, ç) Okun hareketi

Dönme Hareketi

b) Rüzgar türbini, e) Dişli çarklar

Titreşim Hareketi

c) Metronom, d) Yay ve cisim

Hareket Türleri - İsimlendirme

Öneri, gerekçe ve örnek

Soru: Sınıflandırdığınız hareketleri türlerine göre isimlendiriniz. İsim önerilerinizi, bu ismi önerme gerekçenizi ve etkinlikte verilen örnekler dışında günlük hayatta karşılaştığınız bir örneği aşağıdaki tabloya yazınız.

Hareket Türü İçin İsim Önerim	Gerekçem	Örneğim
Öteleme Hareketi	Cismin tüm noktaları aynı yönde ve aynı miktarda yer değiştirir. Doğrusal veya eğrisel olabilir.	Asansörün yukarı/aşağı hareketi, yürüyen merdiven
Dönme Hareketi	Cismin bir eksen etrafında dönmesi ile oluşur. Tüm noktalar farklı hızlarda hareket eder.	Dönme dolap, vantilatör pervanesi, tekerlek
Titreşim Hareketi	Cismin bir denge noktası etrafında gidip gelmesiyle oluşur. Periyodik bir harekettir.	Sarkaçlı saat, gitar teli, trambolin

8. Birden Fazla Hareket Türü

Birden fazla hareket türünü aynı anda yapan cisimlere üç örnek veriniz.

Örnek 1

Araba Tekerleği

Tekerlek hem dönme hem öteleme hareketi yapar.

Örnek 2

Dünya

Dünya kendi ekseni etrafında dönme, Güneş etrafında öteleme hareketi yapar.

Örnek 3

Bisiklet

Bisiklet öteleme yaparken pedalları dönme hareketi yapar.

9. Hareket Özellikleri

Bir cismin yaptığı hareketin özellikleri hareketin temel kavramlarından hangisiyle belirlenebilir?

Cevap:

Bir cismin yaptığı hareketin özellikleri yörünge (izlediği yol) ile belirlenebilir.
Yörünge, cismin hareketi sırasında izlediği yolun şeklidir.
Öteleme: Doğrusal veya eğrisel yörünge
Dönme: Dairesel yörünge
Titreşim: Belli bir aralıkta gidip gelme (periyodik yörünge)

Sonuç: Hareketin özellikleri yörünge ile belirlenir.

Değerlendirme

Soru: Dağ bisikleti kullanan Kemal, ormanlık alanda pedal çevirerek ilerlerken bisikletin amortisörleri sayesinde daha az sallanıyor ve konforlu bir şekilde seyahat ediyor. Kemal, seyahati esnasında titreşim konumunda olan telefonuna gelen bildirimi hissedip duruyor ve bildirimi okuduktan sonra mola yerine doğru hareket ediyor.

Kemal’in seyahati boyunca gerçekleşen hareket türlerini yazınız.

Çözüm:

1. Bisikletin İlerlemesi

Hareket Türü:

Öteleme Hareketi

Açıklama:

Kemal pedal çevirerek bisikletiyle ormanlık alanda ilerlemektedir. Bisiklet doğrusal veya eğrisel bir yörünge izleyerek öteleme hareketi yapar.

2. Tekerleklerin Dönmesi

Hareket Türü:

Dönme Hareketi

Açıklama:

Bisikletin tekerlekleri kendi eksenleri etrafında dönerek bisikletin ilerlemesini sağlar. Tekerlekler dönme hareketi yapar.

3. Amortisörler

Hareket Türü:

Titreşim Hareketi

Açıklama:

Bisikletin amortisörleri, engebeli arazide sallanmayı azaltmak için yukarı-aşağı titreşim hareketi yapar.

4. Telefonun Titreşimi

Hareket Türü:

Titreşim Hareketi

Açıklama:

Kemal'in telefonu titreşim konumundadır. Bildirim geldiğinde telefon küçük genlikli titreşim hareketi yapar.

5. Kemal'in Durup Kalkması

Hareket Türü:

Öteleme Hareketi (Başlangıç ve Durma)

Açıklama:

Kemal bildirimi okumak için durur, sonra tekrar mola yerine doğru hareket eder. Bu başlangıç ve durma hareketleri öteleme hareketinin parçasıdır.

6. Pedalların Dönmesi

Hareket Türü:

Dönme Hareketi

Açıklama:

Kemal pedal çevirdikçe pedallar dönme hareketi yapar. Bu dönme hareketi bisikletin ilerlemesini sağlar.

Kemal'in Seyahati Boyunca Gerçekleşen Hareket Türleri - Özet

#	Hareket Eden Nesne	Hareket Türü
1	Bisikletin ilerlemesi	Öteleme
2	Tekerlekler	Dönme
3	Amortisörler	Titreşim
4	Telefon (titreşim)	Titreşim
5	Kemal'in durup kalkması	Öteleme
6	Pedallar	Dönme

Sonuç: Kemal'in seyahati boyunca öteleme, dönme ve titreşim olmak üzere üç farklı hareket türü gerçekleşmiştir.

21. Alıştırma

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 115

2. KUVVET VE HAREKET

Hareket Türleri

Hareket Türlerini Belirleme

Görsellerdeki hareket türlerini yazınız

Soru: Aşağıdaki görsellerde verilen ve açıklaması yapılan hareketlerin türlerini ilgili görselin altındaki alana yazınız.
(Bazı hareketlerin birden fazla hareket türünü aynı anda içerebileceğini unutmayınız.)

a) Çekiçle tahta yüzeye çakılan çivinin hareketi

Hareket Türü:

Öteleme Hareketi
Çivi, çekiç darbeleriyle doğrusal bir yörünge izleyerek tahtanın içine doğru ilerler. Çivinin tüm noktaları aynı yönde ve aynı miktarda yer değiştirir.

b) Yerde duran topa vurulduğunda yuvarlanan topun hareketi

Hareket Türü:

Dönme + Öteleme Hareketi
Top hem dönme hem öteleme hareketi yapar. Top yerde yuvarlanırken kendi ekseni etrafında döner ve aynı anda doğrusal bir yörünge izleyerek ilerler.

c) Tornavida ile sıkılan vidanın hareketi

Hareket Türü:

Dönme + Öteleme Hareketi
Vida, tornavida ile çevrilirken dönme hareketi yapar ve aynı anda vida dişleri sayesinde öteleme hareketiyle zemine doğru ilerler. (Helisel hareket)

ç) Tavan vantilatörünün çalıştırıldığında yaptığı hareket

Hareket Türü:

Dönme Hareketi
Pervane, kendi ekseni etrafında döner.

ç) Salıncakta sallanan çocuğun hareketi

Hareket Türü:

Titreşim Hareketi (Salınım Hareketi)
Salıncak, denge noktası etrafında ileri-geri hareket eder. Bu hareket periyodik olup basit harmonik hareket olarak da adlandırılır.

e) İpin çekilmesi ile sabit makaranın yaptığı hareket

Hareket Türü:

Dönme Hareketi
Sabit makara, kendi ekseni etrafında dönme hareketi yapar. Makara yer değiştirmez, sadece döner. İp çekildiğinde makara dönerek ipin hareketini yönlendirir.

21. Alıştırma - Hareket Türleri Özet

#	Hareket	Hareket Türü	Açıklama
a	Çekiçle çakılan çivi	Öteleme	Doğrusal yörünge, tüm noktalar aynı yönde
b	Yuvarlanan top	Dönme + Öteleme	Kendi ekseninde dönerken aynı anda ilerler
c	Tornavida ile sıkılan vida	Dönme + Öteleme	Dönerken aynı anda zemin içine ilerler (helisel)
d	Salıncakta sallanan çocuk	Titreşim (Salınım)	Denge noktası etrafında ileri-geri hareket
e	Sabit makara	Dönme	Kendi ekseni etrafında döner, yer değiştirmez

Not: Bazı hareketler birden fazla hareket türünü aynı anda içerebilir (Örnek: yuvarlanan top, vida).

Bu Ünitede Öğrendiklerim

2. Ünite: Kuvvet ve Hareket

Sayfa 116

2. KUVVET VE HAREKET

Ünite Özeti

Bu Ünitede Öğrendiklerim

Kısa notlar

Bu ünitede öğrendiğiniz bilgileri bu alana kısaca not edebilirsiniz.

Temel ve Türetilmiş Nicelikler

Temel nicelikler kendi başına tanımlanır (Uzunluk, Kütle, Zaman, Sıcaklık, Elektrik akımı, Işık şiddeti, Madde miktarı).
Türetilmiş nicelikler temel niceliklerin birleşimiyle oluşur (Hız, Kuvvet, Enerji, Basınç, Yoğunluk).
SI birim sistemi tüm dünyada ortak kullanılan birim sistemidir.

Skaler ve Vektörel Nicelikler

Skaler nicelikler: Sadece büyüklükle ifade edilir (Kütle, Zaman, Sıcaklık, Sürat).
Vektörel nicelikler: Büyüklük + Yön ile ifade edilir (Hız, Kuvvet, İvme, Yer değiştirme).
Vektörler ok ile gösterilir; okun uzunluğu büyüklüğü, yönü ise doğrultuyu belirtir.
Eşit vektörler: Aynı büyüklük ve aynı yön. Zıt vektörler: Aynı büyüklük, zıt yön.

Hareket Kavramları

Referans noktası: Konumu belirlemek için seçilen sabit nokta.
Konum: Cismin referans noktasına göre bulunduğu yer (Vektörel).
Alınan yol: Hareketlinin izlediği yörüngenin toplam uzunluğu (Skaler).
Yer değiştirme: İlk ve son konum arasındaki yönlü uzaklık (Vektörel).

Sürat ve Hız

Sürat: Birim zamanda alınan yol (Skaler).
Hız: Birim zamandaki yer değiştirme (Vektörel).
Anlık sürat/hız: Belirli bir andaki sürat/hız.
Ortalama sürat: Toplam yol / Toplam zaman.
Ortalama hız: Toplam yer değiştirme / Toplam zaman.
Doğrusal harekette |Hız| = Sürat'tir.

İvme ve Hareket Türleri

İvme: Birim zamandaki hız değişimi (Vektörel).
Formül: $a = \Delta V / \Delta t$
Hareket türleri:
- Öteleme: Tüm noktalar aynı yönde hareket eder.
- Dönme: Bir eksen etrafında dönme.
- Titreşim: Denge noktası etrafında gidip gelme.
Bazı cisimler birden fazla hareket türünü aynı anda yapar (Tekerlek: Dönme + Öteleme).

Önemli Formüller

Kavram	Formül	Birim
Sürat	v = Alınan yol / Zaman	m/s
Hız	$\vec{v}$ = Yer değiştirme / Zaman	m/s
Ortalama sürat	v_ort = Toplam yol / Toplam zaman	m/s
Ortalama hız	$\vec{v}_{ort}$ = Toplam yer değiştirme / Toplam zaman	m/s
İvme	a = (V₂ - V₁) / Δt	m/s²

Günlük Hayat Bağlantıları

Hız ve sürat: Araba göstergesi anlık sürati gösterir.
İvme: Arabanın hızlanması ve yavaşlaması.
Yer değiştirme: Navigasyon uygulamaları (Google Maps).
Hareket türleri: Salıncak (titreşim), tekerlek (dönme+öteleme), asansör (öteleme).
Skaler-vektörel: Hava sıcaklığı (skaler), rüzgar hızı (vektörel).

Not: Bu notlar, ünite boyunca öğrenilen temel kavramları özetlemektedir. Düzenli tekrar yaparak konuları pekiştirebilirsiniz.