Konuya Başlarken

Sayfalara Git

Ünite İçeriğine Dön

3. ELEKTRİK

3.5. Elektrik Önlemler

3. Ünite: Elektrik

Sayfa 250

Elektrik enerjisinin her geçen gün artan kullanımı, elektriği hayatımızın vazgeçilmez bir parçası haline getirmiştir. Ancak elektrik enerjisi doğru kullanılmadığında hayati tehlikelere yol açabilir. Elektrik çarpmaları, yangınlar ve patlamalar, elektriğin bilinçsiz kullanımı sonucu ortaya çıkan başlıca risklerdir. Bu nedenle elektrik tesisatlarında ve günlük hayatta çeşitli güvenlik önlemleri alınmaktadır.

Şekil: Elektrik güvenlik önlemleri

Düşünelim: 🔹 Evlerimizde elektrik güvenliği için hangi önlemler alınmaktadır? 🔹 Elektrik çarpması durumunda ilk müdahale nasıl olmalıdır? 🔹 Sigorta ve kaçak akım rölesi arasındaki fark nedir?

Önemli Uyarı

Elektrikle çalışan cihazları ıslak elle kullanmayınız. Su, elektriği ileten bir maddedir ve elektrik çarpmasına neden olabilir.

Hayati Uyarı

Elektrik çarpması durumunda kesinlikle çıplak elle müdahale etmeyiniz. Önce sigortayı kapatınız veya kuru bir cisimle (tahta, plastik) kişiyi enerjiden ayırınız.

Sınıf Arkadaşlarıyla Tartışma

Evde Elektrik Güvenliği

Evlerimizde elektrik çarpmalarına karşı hangi önlemleri alıyoruz? Prizlerdeki topraklama kablosu ne işe yarar?

Tartışma Özeti:

Topraklama: Kaçak akımı toprağa iletir, çarpmayı önler.
Sigorta: Aşırı akımda devreyi keser, yangını önler.
KAK: Kaçak akımı algılar, can güvenliği sağlar.
Çocuk korumalı prizler: Küçük çocukları korur.

Elektrik Çarpmasında İlk Müdahale

Bir kişi elektrik çarpmasına maruz kaldığında nasıl davranmalıyız? Hangi adımları izlemeliyiz?

Tartışma Özeti:

1. Sigortayı kapat veya fişi çek.
2. Kuru, yalıtkan bir cisimle (tahta, plastik) kişiyi it.
3. Kişiye çıplak elle dokunma.
4. Hemen 112'yi ara.

Hatırlatma: Elektrik çarpması durumunda ilk yardım hayat kurtarır. Güvenlik önlemleri, elektrik tehlikelerine karşı pasif ve aktif koruma sağlar.

Elektrik Güvenlik Önlemleri - Özet

Sigorta

Aşırı akımı keser
Yangın ve kısa devreyi önler

Topraklama

Kaçak akımı toprağa iletir
Elektrik çarpmasını önler

Kaçak Akım Rölesi

Kaçak akımı algılar
Devreyi otomatik keser

Hatırlatma: Sigorta cihazları, kaçak akım rölesi can güvenliğini korur. Her iki önlem de elektrik tesisatlarında birlikte kullanılır.

3. ELEKTRİK

3.5. Elektrik Önlemler

4. Etkinlik

3. Ünite: Elektrik

Sayfa 250-251

ELEKTRİK AKIMININ TEHLİKELERİ

Adı	ELEKTRİK AKIMININ TEHLİKELERİ
Amaç	Elektrik akımının oluşturabileceği tehlikelere karşı alınması gereken önlemlerle ilgili bilgi toplayabilme
Süre	30 + 30 dk.
Araç Gereç	Renkli karton kağıtlar, ilgili görseller, renkli kalemler
Yönerge	Aşağıda verilen işlem basamaklarını takip ederek etkinliği gerçekleştiriniz. Etkinliğin sonunda değerlendirme sorularını cevaplayınız. Hazırlayacağınız poster öğretmeniniz tarafından "Dereceli Puanlama Anahtarı" ile değerlendirilecektir.

1-4

İşlem Basamakları

Etkinlik adımları

1. Öğretmeninizin rehberliğinde en az dört kişilik gruplar oluşturunuz.

2. Ders öncesinde elektrik akımının günlük hayatta oluşturabileceği tehlikelere karşı alınması gereken önlemlere yönelik yaptığınız araştırmaları kendi grubunuzla tartışınız.

3. Kendi grubunuzla derlediğiniz bilgileri sınıf ortamında tartışarak bilgilerin doğruluğunu test ediniz.

4. Araştırma sonucunda elde ettiğiniz ve doğruladığınız bilgileri derleyerek elektrik akımının insan sağlığı üzerinde oluşturabileceği tehlikelere karşı alınması gereken önlemleri açıklayan bir farkındalık posteri hazırlayınız.

Poster İçeriği Önerisi:

Başlık: "Elektrik Güvenliği Hayat Kurtarır!"
Tehlikeler: Elektrik çarpması, yangın, patlama, kısa devre
Önlemler: Topraklama, sigorta, kaçak akım rölesi, yalıtkan malzemeler
İlk Yardım: Elektrik çarpmasında yapılması gerekenler
Görseller: Uyarı levhaları, güvenlik ekipmanları

Hatırlatma: Poster hazırlarken renkli ve dikkat çekici görseller kullanınız.

Örnek Farkındalık Posteri

Elektrik Akımının Tehlikeleri - PDF

Elektrik_Akiminin_Tehlikeleri_Posteri.pdf

Görüntüle İndir

Poster İçeriği Özeti:

Elektrik Çarpması

Sinir sistemi: Bilinç kaybı
Kalp: Ritim bozukluğu
Kaslar: İstem dışı kasılma
Cilt: Yanıklar
Solunum: Nefes durması

Alınacak Önlemler

Topraklama ve kaçak akım rölesi
Sigorta ve şalter kontrolü
Islak elle dokunmamak
Hasarlı kablo kullanmamak
Çocuk korumalı prizler

İlk Yardım: Sigortayı kapat, yalıtkan cisimle teması kes, 112'yi ara.

Değerlendirme Soruları

Elektrik tehlikeleri ve alınacak önlemler

1. Elektrik akımının oluşturabileceği tehlikeler nelerdir? Açıklayınız.

Cevap:

Elektrik Çarpması

Vücuttan akım geçmesi sonucu kalp durması veya yanık oluşabilir.

Yangın

Kısa devre veya aşırı akım sonucu elektrik yangınları oluşabilir.

Patlama

Kıvılcım veya aşırı ısınma sonucu patlama riski oluşabilir.

Özet: Elektrik akımı; çarpma, yangın ve patlama gibi hayati tehlikelere neden olabilir.

2. Elektrik akımının oluşturabileceği tehlikelere karşı alınması gereken önlemler nelerdir? Açıklayınız.

Cevap:

Sigorta

Aşırı akımda devreyi keser, yangın riskini azaltır.

Topraklama

Kaçak akımı toprağa iletir, çarpmayı önler.

Kaçak Akım Rölesi

Kaçak akımı algılar, can güvenliği sağlar.

Yalıtkan Malzemeler

Plastik, kauçuk gibi yalıtkan malzemeler kullanılır.

Özet: Elektrik güvenliği için sigorta, topraklama, kaçak akım rölesi ve yalıtkan malzemeler kullanılmalıdır.

Elektrik Güvenlik Önlemleri - Özet

Tehlikeler

Çarpma
Yangın
Patlama

Önlemler

Sigorta
Topraklama
Kaçak Akım Rölesi

İlk Yardım

Sigortayı kapat
Yalıtkanla teması kes
112'yi ara

Hatırlatma: Elektrik tehlikelerine karşı önlem almak hayat kurtarır. Sigorta ve kaçak akım rölesi birlikte kullanılmalıdır.

17. Soru

3. Ünite: Elektrik

Sayfa 253

3. ELEKTRİK

3.5. Elektrik Önlemler

Elektrik Çarpması Riskini Azaltma

Güvenlik önlemleri ve doğru davranışlar

Yüzme kursuna giden Derin, antrenman sonrası duşa girmiştir. Duş aldıktan sonra yalın ayak yere basan Derin, saçlarını kurutmak istemiştir. Saç kurutma makinesinin fişini yuvasından çıkmış durumdaki prize takmıştır. Saçlarını kuruttuktan sonra fişi prizden çıkarmış ve kablonun bir kısmının sıyrılmış olduğunu fark etmiştir.

Şekil: Derin'in karşılaştığı tehlikeli durum

Buna göre Derin, saçlarını kurutmaya başlamadan önce elektrik çarpması riskini azaltmak için neler yapmalıdır? Bu bilgilere dayanarak metni yeniden yazınız.

Çözüm:

1. Derin'in Karşılaştığı Riskler

Islak zemin: Su, elektriği ileten bir maddedir.
Yalın ayak: Vücut ile zemin arasında yalıtım yok.
Hasarlı kablo: Sıyrılan kablodan elektrik kaçağı olabilir.
Su + elektrik: Ölümcül elektrik çarpmasına neden olabilir.

2. Alınması Gereken Önlemler

✔ Ayaklarını kurula: Yalın ayak yerine kuru terlik giy.
✔ Zemini kurula: Duş alanındaki suyu temizle.
✔ Kabloyu kontrol et: Hasarlı kablo ile cihazı kullanma.
✔ Fişi takarken dikkat et: Kuru ellerle prize tak.
✔ Topraklı priz kullan: Mümkünse topraklı prize tak.

Özet: Derin, saç kurutma makinesini kullanmadan önce ayaklarını ve zemini kurulamalı, hasarlı kabloyu kullanmamalı ve kuru ellerle prizi takmalıdır.

3. Düzeltilmiş Metin

Yüzme kursuna giden Derin, antrenman sonrası duşa girmiştir. Duş aldıktan sonra ayaklarını kurulamış ve kuru terlik giymiştir. Saçlarını kurutmak için saç kurutma makinesini kullanmadan önce kabloyu kontrol etmiş ve sıyrık olduğunu fark etmiştir. Hasarlı kablo ile cihazı kullanmanın tehlikeli olduğunu bildiği için başka bir saç kurutma makinesi kullanmıştır. Fişi prize takarken kuru ellerle ve yalıtkan ayakkabılar giyerek güvenli bir şekilde işlemini gerçekleştirmiştir. Saçlarını kuruttuktan sonra fişi prizden çıkarmış ve hasarlı kabloyu tamir ettirmek için yetkili bir elektrikçiye haber vermiştir.

Uyarı: Islak zemin ve yalın ayak elektrik çarpması riskini artırır. Hasarlı kablolar kesinlikle kullanılmamalı ve yetkili kişiye tamir ettirilmelidir.

Elektrik Güvenliği - Önemli Kurallar

Islak Zemin

Su elektriği iletir
Islak zeminde durma

Kuru Eller

Elektrikli aletleri kuru elle kullan
Yalıtkan ayakkabı giy

Hasarlı Kablo

Hasarlı kabloyu kullanma
Yetkiliye tamir ettir

Hatırlatma: Elektrik çarpması riskini azaltmak için kuru zemin, kuru eller ve sağlam kablo üçlüsüne dikkat edilmelidir.

3. ELEKTRİK

3.5. Elektrik Önlemler - Topraklama

Konuya Başlarken / 5. Etkinlik

3. Ünite: Elektrik

Sayfa 254-256

Günlük hayatta vücutta biriken fazla statik elektriğin atılması için toprağa yalın ayak basılması tavsiye edilir. Böylece vücuttaki fazla elektrik yükü toprağa geçirilir ve kişinin kendini daha iyi hissetmesi sağlanır. Benzer şekilde hayatın her alanında kullanılan elektrik tesisatlarında oluşan fazla elektrik akımı da cihazların arızalanmasına, elektrik çarpmasına yol açabilir. Bu gibi tehlikelerin önüne geçebilmek için topraklama sistemi ile fazla elektrik yükleri toprağa aktarılmaktadır. Elektriğin güvenli kullanımı için binalarda topraklı priz kullanılmalıdır.

Şekil: Topraklama sistemi ve topraklı priz

Düşünelim: 🔹 Evlerdeki olası elektrik kaçağının sonuçları neler olabilir? Cihazların dış metal gövdesine temas eden kişilerin elektrik çarpmasına maruz kalmasına, doku yanıklarına, kalbin durmasına, kısa devre nedeniyle elektrik yangınlarına ve cihazların bozulmasına yol açabilir. 🔹 Bir elektrik kaçağı ihtimaline karşı hangi önlemler alınabilir? Topraklı prizler ve kaçak akım rölesi (RCD) kullanılmalı, cihazların yalıtımları kontrol edilmeli, yıpranmış kablolar yenilenmeli ve yüksek güçlü cihazlar topraklamasız hatlara bağlanmamalıdır. 🔹 Topraklı priz ile diğer prizler arasındaki farklar neler olabilir? Topraklı prizlerde faz ve nötr hatlarına ek olarak doğrudan toprağa çekilmiş bir topraklama hattı (metal temas tırnakları) bulunur. Normal prizlerde elektrik kaçağı cihaz üzerinde kalırken, topraklı prizde bu kaçak zararsızca toprağa aktarılır.

TOPRAKLAMA

Adı	TOPRAKLAMA
Amaç	Topraklama olayının önemini sorgulayabilme
Süre	35 dk.
Araç Gereç	Renkli karton kağıtlar, ilgili görseller, renkli kalemler
Yönerge	Aşağıdaki işlem basamaklarını takip ederek etkinliği gerçekleştiriniz. Etkinliğin sonundaki değerlendirme sorularını cevaplayınız. Hazırlayacağınız sunum öğretmeniniz tarafından "Dereceli Puanlama Anahtarı" ile değerlendirilecektir.

1-3

Grup Çalışması ve Topraklama Tanımı

Tartışma ve tanımlama

1. Öğretmeninizin rehberliğinde heterojen çalışma grupları oluşturunuz.

2. Binaya yıldırım düşmesine karşı kullanılan yıldırımsavarların ve elektrik akımının oluşturabileceği tehlikelere karşı elektrik tesisatında kullanılan topraklı prizlerin çalışma sistemleri hakkında soruları öğretmeninizin rehberliğinde tartışınız.

3. Soru-cevap etkinliği sonucunda topraklamayı kendi cümleleriniz ile tanımlayarak aşağıdaki alana yazınız.

Topraklama Tanımı:

"Topraklama, elektrikli cihazlarda, tesisatlarda veya doğada (yıldırım gibi) oluşan fazla ve tehlikeli elektrik yüklerinin, iletken bir hat üzerinden toprağa aktarılarak can ve mal güvenliğinin sağlanması işlemidir."

Özet: Topraklama, tehlikeli elektrik yüklerini güvenli şekilde toprağa iletir.

5N1K Soruları ile Topraklama

Ne? Nerede? Ne zaman? Neden? Nasıl? Kim?

Grup içindeki arkadaşlarınıza 5N1K sorularından yararlanarak topraklama hakkında sorular sorunuz. Aldığınız cevapları arkadaşlarınızla tartışarak aşağıdaki şablona kısaca yazınız.

5N1K	Soru	Cevap
Ne?	Topraklamanın işlevi nedir?	Aşırı elektrik yükünü ve kaçak akımı güvenli şekilde toprağa aktarmak.
Nerede?	Topraklama nerede ve ne şekilde kullanılır?	Binalarda, iletken gövdeli beyaz eşyalarda ve paratoner sistemlerinde topraklama iletkenleri ile kullanılır.
Ne zaman?	Topraklama ne zaman işe yarar?	Bir cihazda izolasyon hatası veya elektrik kaçağı oluştuğunda ya da binaya yıldırım düştüğünde işe yarar.
Neden?	Topraklama neden önemlidir?	Can güvenliğini sağlamak, elektrik çarpmalarını engellemek ve cihazların yanmasını önlemek için önemlidir.
Nasıl?	Topraklama nasıl yapılır?	Cihazın dış gövdesine bağlanan iletken kablonun, toprağa gömülen bakır levha/çubuklara iletilmesiyle yapılır.
Kim?	Topraklama kimler tarafından yapılır?	Yetkili elektrik mühendisleri ve uzman elektrik teknisyenleri tarafından yapılır.

5-9

Araştırma, Değerlendirme ve Sunum

Bilgi toplama ve paylaşma

5. Verilen cevaplar doğrultusunda topraklama hakkında güvenilir kaynaklardan araştırma yapınız.

6. Elektrik akımı hakkında önceden öğrendiğiniz konularla topraklama hakkında topladığınız bilgileri değerlendiriniz.

7. Topraklama hakkında topladığınız bilgilerin doğruluğunu öğretmeninizin rehberliğinde arkadaşlarınızla tartışarak değerlendiriniz.

8. Doğruluğunu teyit ettiğiniz bilgiler ışığında topraklamanın güvenli elektrik kullanımındaki önemine yönelik çıkarımınızı yazınız.

9. Elektrik akımından kaynaklanan tehlikelere karşı alınacak önlemler ile topraklamanın önemi hakkında topladığınız bilgileri kullanarak grup arkadaşlarınızla sunum hazırlayınız.

8. Çıkarım:

"Topraklama, elektrik güvenliğinin temel yapı taşıdır. Canlıların elektrik çarpmasına karşı korunması, yangınların önlenmesi ve elektronik cihazların uzun ömürlü olması için zorunlu bir güvenlik önlemidir. Topraklı priz kullanımı ve düzenli bakım, elektrik tehlikelerine karşı en etkili koruma yöntemlerindendir."

Değerlendirme Soruları

Topraklama ve elektrik güvenliği

1. Topraklama nedir? Açıklayınız.

Cevap:

Topraklama, elektrik akımının veya statik yüklerin, bir iletken yardımıyla direnci çok düşük olan Dünya (toprak) kütlesine aktarılarak nötrlenmesi işlemidir. Bu sayede can ve mal güvenliği sağlanır.

2. Paratoner ve topraklı prizlerin çalışma sistemlerini açıklayınız.

Cevap:

Paratoner (Yıldırımsavar)

Binaların en yüksek noktasına konulan sivri iletken uç, bulutlarda biriken devasa elektrik yükünü çekerek kalın iletken kablolar vasıtasıyla doğrudan toprağa aktarır ve binanın zarar görmesini engeller.

Topraklı Priz

Cihazın metal gövdesinde bir kaçak oluştuğunda, akım direnci yüksek olan insan vücudu yerine direnci çok düşük olan toprak hattını tercih eder; böylece akım doğrudan toprağa akar ve çarpmayı önler.

3. Güvenli elektrik kullanımında topraklamanın önemini açıklayınız.

Cevap:

Topraklama, kaçak akımların insan üzerinden geçmesini engelleyerek hayat kurtarır.
İzolasyon hatalarında devre kesicilerin (kaçak akım rölesi) hızlıca devreyi kapatmasını sağlar.
Yangın riskini ortadan kaldırır.
Cihazların uzun ömürlü olmasını sağlar.

Özet: Topraklama can ve mal güvenliğini sağlayan temel elektrik önlemidir.

4. Elektrik kaçağı olan topraklama yapılmış buzdolabı ve topraklama yapılmamış buzdolabına dokunan vücut direnci \(2000\ \Omega\) olan bir insanın üzerinden geçebilecek elektrik akımı büyüklüklerini hesaplayınız.

Çözüm:

Şehir şebeke gerilimi \( V = 220\text{ V} \) kabul edilir. İnsan vücudunun direnci \( R_{\text{insan}} = 2000\ \Omega \)'dur.

A) Topraklama Yapılmamış

Kaçak akımın gidebileceği tek yol insan vücududur:

\( I = \dfrac{V}{R_{\text{insan}}} = \dfrac{220}{2000} = 0,11\text{ A} = 110\text{ mA} \)

⚠ 110 mA → Ölümcül risk! (Bu seviyedeki akım insan için ölümcüldür.)

B) Topraklama Yapılmış

Topraklama hattının direnci son derece düşüktür (\( R_{\text{toprak}} \approx 2 - 5\ \Omega \)). Akım paralel kollarda dirençle ters orantılı paylaşılacağından; akımın neredeyse tamamı (%99,8) toprak hattından akar.

İnsan üzerinden geçen akım: yaklaşık \( 0\text{ A} \) (\( < 0,5\text{ mA} \)) düzeyinde kalır.

✅ Güvenli! (Akım topraktan geçer, kişiye zarar vermez.)

Cevap:

Topraklama yok: 110 mA (Ölümcül)
Topraklama var: ≈ 0 A (< 0,5 mA) (Güvenli)

Topraklama - Önemli Bilgiler

Kaçak Akım

Topraklama ile güvenle toprağa iletilir

Can Güvenliği

Elektrik çarpmasını önler

Bina Güvenliği

Yıldırım ve yangına karşı korur

Hatırlatma: Topraklama, elektrik güvenliğinin olmazsa olmazıdır. Topraklı priz kullanmak ve düzenli bakım yaptırmak hayat kurtarır.

18. Soru

3. Ünite: Elektrik

Sayfa 258

3. ELEKTRİK

3.5. Elektrik Önlemler - Topraklama

Topraklama Uygulamaları

Evde elektrik sisteminin güvenliği için yapılan topraklama

Aşağıdaki görselde bir evde elektrik sisteminin güvenliği için yapılan topraklama uygulamaları gösterilmektedir.

Görseli inceleyerek topraklama işleminin yapıldığı yerleri yazınız.

Çözüm:

Görselde topraklama işleminin yapıldığı yerler şunlardır:

Paratoner (Yıldırımsavar) Sistemi

Çatıdaki sivri uçlar üzerinden yıldırımın yüksek elektriğini alıp yeşil topraklama teli ile doğrudan toprağa gömülü topraklama çubuğuna aktaran sistemdir.

Elektrik Sigorta Paneli ve Priz Tesisatı

Evin içindeki sigorta paneli ve prizler topraklama teline bağlanarak bina temeline/toprağına indirilen topraklama çubuğuyla nötrlenmektedir.

Elektrik Sayacı Tesisatı

Bina girişinde yer alan sayaç panosu yeşil topraklama iletkeni ile topraklama çubuğuna bağlanmıştır.

Şebeke Direği / Transformatör Tesisatı

Dışarıdaki elektrik direğindeki transformatör sisteminin alt tarafı yine topraklama teli vasıtasıyla toprağa çakılı bir çubuğa bağlanmıştır.

Cevap: Topraklama işlemi Paratoner, Sigorta Paneli, Prizler, Elektrik Sayacı ve Transformatör sistemlerinde yapılmaktadır.

Hatırlatma: Tüm bu sistemler ortak bir topraklama çubuğuna bağlanarak elektrik kaçaklarının ve yıldırım düşmelerinin güvenli bir şekilde toprağa iletilmesi sağlanır.

Topraklama Uygulamaları - Özet

Paratoner

Yıldırımı toprağa iletir

Sigorta Paneli

Kaçak akımı toprağa iletir

Prizler

Cihazları korur

Transformatör

Şebekeyi korur

Hatırlatma: Tüm topraklama sistemleri, tek bir ortak topraklama çubuğuna bağlanarak güvenli elektrik kullanımı sağlanır.