Sayfalara Git
Üniteye Başlarken
3. Ünite: Akışkanlar
3.1. Basınç
Maddenin Fiziksel Hâlleri
Aynı maddenin farklı fiziksel hâlleri birim hacimdeki molekül sayısını etkiler. Maddenin fiziksel hâlleri maddeyi oluşturan moleküller arasındaki kuvvetlere, bu kuvvetler de dış etkenlere bağlıdır. Moleküller arasındaki boşluk azaldıkça çekim kuvveti artar.
Soru: Çok sert olarak tanımlanan bir kaya, uygun sıcaklık ve basınç koşullarında sıvı hâle gelebilir mi? Hâl değişimi sırasında maddelerin kütle, hacim ve yoğunluk özellikleri nasıl değişir?
Değerlendirme:
- Evet, uygun sıcaklık ve basınç koşullarında kaya (katı) sıvı hâle geçebilir. (Örnek: Magma)
- Kütle: Hâl değişimi sırasında değişmez (korunur).
- Hacim: Genellikle katıdan sıvıya geçerken artar (buz hariç).
- Yoğunluk: Hacim değiştiği için değişir (çoğunlukla azalır).
Akışkanlar
Katılar, molekülleri arasındaki çekim kuvveti güçlü olduğundan şekil değişikliklerine karşı sıvılar ve gazlara göre daha fazla direnç gösterir. Sıvı ve gaz hâlindeki maddelerin molekülleri, katı moleküllerinden farklı olarak bir yerden başka bir yere kolaylıkla hareket edebilir. Bu durum, sıvı ve gazların akışkan olmasını sağlar.
Soru: Akışkanların özellikleri kullanılarak yapılan ve günlük hayatta kolaylık sağlayan uygulamalar nelerdir?
Günlük Hayat Uygulamaları:
- Hidrolik frenler: Sıvı basıncı ile frenleme sistemi
- Su tesisatı: Suların borular içinde akması
- Pompalar: Sıvı ve gazların taşınması
- Kan akışı: Vücuttaki dolaşım sistemi
- Uçak kanatları: Hava akışı ile kaldırma kuvveti
Katılarda şekil değişikliği yapılabilmesi için katının molekülleri arasındaki bağların yeterince zorlanması ve koparılması gerekir. Makasla bir kumaş kesilirken makasın parmaklarla tutulan kısımlarına kuvvet uygulandığında her iki bıçak birbirine doğru hareket eder. Dönme noktası etrafında yapılan bu hareketle bıçaklar kesme noktasında birleşir, kesilecek malzemeye uygulanan basınç artar ve kesme işlemi gerçekleşir.
Soru: Gerekli olan basıncın kolaylıkla sağlanabilmesi için kullanılan testere, çivi, çekiç gibi aletlerin hangi özelliklere sahip olması gerekir?
- Keskin yüzey: Küçük alana kuvvet uygulayarak basıncı artırır.
- Sert malzeme: Deformasyona uğramadan kuvveti iletir.
- Ergonomik sap: Kuvvetin verimli uygulanmasını sağlar.
- Ağırlık: Daha fazla kuvvet uygulamak için.
Gemiler, su üstünde insan ve yük taşımaya yarayan araçlardır. Okyanuslar, denizler, göller ve akarsularda ulaşım, ticaret, avcılık, araştırma, savunma vb. alanlarda gemilerden yararlanılır. Gemilerin dalgalara ve akıntılara kapılarak sürüklenmesini önlemek ve belirli bir noktada kalmasını sağlamak amacıyla çıpa kullanılır. Ucu çengel şeklinde olan çıpa, metalden yapılır ve denize bırakıldığında dibe batar.
Soru: Aynı maddeden üretilmelerine rağmen geminin yüzmesi, çapanın dibe batması nasıl açıklanabilir?
- Gemi: İçi boş olduğu için ortalama yoğunluğu suyun yoğunluğundan küçüktür → Yüzer
- Çıpa: Katı ve yoğun olduğu için yoğunluğu suyun yoğunluğundan büyüktür → Batar
Gemilerin seyir güvenliği açısından hava durumu çok önemlidir. Bu nedenle gemi kaptan ve mürettebatı hava durumu raporlarını yakından takip eder. Meteoroloji uzmanları, hava durumu raporlarını hazırlarken açık hava basıncı ile ilgili ölçümlerden yararlanmakta ve bu raporları gerekli önlemlerin alınması için ilgililerle paylaşmaktadır.
Soru: Açık hava basıncındaki değişikliklerin hava durumu üzerindeki etkilerini nasıl açıklarsınız?
- Alçak basınç: Hava yükselir, bulut oluşur, yağmur ve fırtına getirir.
- Yüksek basınç: Hava alçalır, bulutlar dağılır, açık ve güneşli hava getirir.
- Basınç değişiklikleri rüzgar oluşumuna neden olur.
Hâl Değişimi Sırasında Değişen Özellikler
| Özellik | Katı → Sıvı | Sıvı → Gaz |
|---|---|---|
| Kütle | Değişmez | Değişmez |
| Hacim | Genellikle artar (buz hariç) | Büyük oranda artar |
| Yoğunluk | Genellikle azalır | Azalır |
Not: Kütle her hâl değişiminde korunur. Hacim ve yoğunluk değişir.
Hazır mısınız?
3. Ünite: Akışkanlar
3.1. Basınç
Yoğunluk Kavram Haritası
Boşlukları doğru ifadelerle doldurunuzSoru: Aşağıda yoğunluk kavramı ile ilgili terimlerin tanımları ve yoğunluğun bağlı olduğu etmenlerle ilgili kavram haritası verilmiştir. Kavram haritasındaki boş bırakılan yerleri doğru ifadelerle doldurunuz.
Doğru Cevaplar:
- Yoğunluk Tanımı: Kütle / Hacim
- Yoğunluk Birimi: kg/m³
- Kütle ile ilişkisi: Doğru orantılıdır (Madde miktarı - kg)
- Hacim ile ilişkisi: Ters orantılıdır (Birimi: m³)
Katı ve Sıvıların Temel Özellikleri
Tabloyu doldurunuzSoru: Katı ve sıvı maddelerin temel özelliklerini aşağıdaki tabloya yazınız.
| Katıların Temel Özellikleri | Sıvıların Temel Özellikleri |
|---|---|
| 1. Belirli bir şekli ve hacmi vardır. | 1. Belirli bir hacmi vardır, şekli yoktur. |
| 2. Molekülleri arasındaki boşluk azdır. | 2. Molekülleri arasındaki boşluk katıya göre fazladır. |
| 3. Molekülleri arasındaki çekim kuvveti güçlüdür. | 3. Molekülleri arasındaki çekim kuvveti katıya göre zayıftır. |
| 4. Sıkıştırılamazlar (çok az sıkışır). | 4. Sıkıştırılamazlar (çok az sıkışır). |
| 5. Akışkan değildirler. | 5. Akışkandırlar. |
| 6. Tanecikleri titreşim hareketi yapar. | 6. Tanecikleri öteleme ve titreşim hareketi yapar. |
Katı ve Sıvıların Karşılaştırması
| Özellik | Katılar | Sıvılar |
|---|---|---|
| Şekil | Belirli | Kabın şeklini alır |
| Hacim | Belirli | Belirli |
| Molekül Arası Boşluk | Az | Fazla |
| Çekim Kuvveti | Güçlü | Zayıf |
| Sıkıştırılabilirlik | Çok az | Çok az |
| Akışkanlık | Yok | Var |
Konuya Başlarken
3. Ünite: Akışkanlar
3.1. Basınç
Basınç ve Günlük Hayat
Cisimler, ağırlıkları veya üzerlerindeki kuvveti ileterek temas ettikleri yüzeye basınç uygular. Basınç; günlük hayatta kullanılan eşyaların tasarımı, gökdelen vb. yapıların inşası, kemik veya eklemlerdeki tahribat gibi pek çok durum üzerinde etkilidir. Mühendis, doktor, mimar, tasarımcı gibi meslek çalışanları güvenlik, dayanıklılık, konfor, kolaylık ve işe yararlık ölçütleri doğrultusunda basıncın günlük hayat uygulamaları ile ilgili çalışmalar yapmaktadır. Örneğin sırt çantalarının tasarımları kullanım amacına göre farklılık göstermektedir.
Soru: Görsellerde verilen çantalardaki farklılıklar ve bu farklılıkların çantaların kullanışlılığına etkileri nelerdir?
Değerlendirme:
A. Sırt Çantası
- Yüzey alanı: Geniş
- Basınç: Düşük (yük dağılır)
- Kullanım: Uzun süreli, ağır yükler için
- Konfor: Yüksek
B. Omuz Çantası
- Yüzey alanı: Dar
- Basınç: Yüksek (tek omuza yük)
- Kullanım: Kısa süreli, hafif yükler için
- Konfor: Düşük
C. Çapraz Çanta
- Yüzey alanı: Orta
- Basınç: Orta (eşit dağılır)
- Kullanım: Günlük, kolay erişim
- Konfor: Orta-yüksek
Basınç ve Yüzey Alanı İlişkisi
Yüzey Alanı Büyükse
Basınç azalır
Örnek: Sırt çantası, kar ayakkabısı
Yüzey Alanı Küçükse
Basınç artar
Örnek: Topuklu ayakkabı, bıçak, iğne
Not: Basınç, birim yüzeye uygulanan dik kuvvettir. Aynı kuvvetle daha küçük alana uygulanırsa basınç artar.
1. Etkinlik
3. Ünite: Akışkanlar
3.1. Basınç
Basınç ile İlgili Çıkarım Yapabilme
Amaç: Basınç ile ilgili çıkarım yapabilme
Süre: 35 + 35 dk.
Araç Gereç: Kurşun kalem, kum, kumun konacağı iki kap, beş adet özdeş tuğla, cetvel, karton parçası
1. Günlük Hayat Örnekleri
Aşağıda basıncın etkili olduğu durumlarla ilgili günlük hayattan bir örnek ile bu örneğin konfor, kolaylık ve işe yararlılık açılarından değerlendirildiği bir tablo verilmiştir. Tablodakine benzer örnekler belirleyerek verdiğiniz örnekleri konfor, kolaylık ve işe yararlık açısından değerlendiriniz.
| Günlük Hayattan Örnekler | Konfor, Kolaylık ve İşe Yararlık Açısından Değerlendirme | Kullanışlılık |
|---|---|---|
| a) Kar ayakkabısı | Kar ayakkabısının yüzey alanı büyük olduğundan kar üzerine uygulanan basınç azalır. Bu sayede ayakların kara batması önlenir. | Kar ayakkabıları, kaymayı ve dengesizliği önleyen tasarımlara sahiptir. Kar üzerinde güvenli bir yürüyüş sağlar. |
| b) Geniş tabanlı ayakkabılar | Geniş taban, yüzey alanını artırarak ayağa uygulanan basıncı azaltır. Uzun süre ayakta kalmayı kolaylaştırır. | Konforlu yürüyüş sağlar, ayak sağlığını korur. Günlük kullanımda pratiktir. |
| c) İğne ve toplu iğne | İğnenin ucu çok küçük bir yüzey alanına sahiptir. Bu nedenle küçük bir kuvvetle bile yüksek basınç oluşturarak kumaşı veya cildi deler. | Dikiş, tıbbi müdahale ve el işlerinde işe yararlıdır. Hassas işlemler için idealdir. |
2. Katı Meyve Sıkacağı - Basınç Örneği
Katı meyve sıkacağının çalışma ilkesi, mekanik kuvvetin uygulanması ve bu kuvvetin meyveyi sıkıştırarak içindeki sıvıyı çıkarmasına dayanır. İşlem genellikle doğrudan kuvvet uygulanarak meyve üzerinde basınç oluşturulması ile gerçekleşir.
Benzer Örnek - Sarımsak Ezici:
- Sarımsak ezici, küçük bir yüzey alanına kuvvet uygulayarak sarımsağın üzerinde yüksek basınç oluşturur.
- Bu basınç sayesinde sarımsak ezilir ve püre hâline gelir.
- Benzer prensip: Kuvvet / Yüzey Alanı = Basınç
6. Hipotez - Şekil I (Aynı Yüzey)
Hipotez:
-
A ve B tuğlaları aynı ağırlığa sahip olmasına rağmen yüzey alanrı farklı olduğu için kuma batma miktarları farklı olur.
7. Deney Sonuçları - Şekil I
| Tuğla | Tuğlaların Batma Miktarı |
|---|---|
| A | eşit (örnek: 2 cm) |
| B | eşit (örnek: 2 cm) |
a) Tuğlaların batma miktarını etkileyen etmenler:
- Tuğlanın ağırlığı (uygulanan kuvvet)
- Tuğlanın kuma temas eden yüzey alanı
b) Yoğunluğu daha büyük malzemeden yapılsaydı:
- Aynı hacimde daha ağır olurdu.
- Daha büyük kuvvet uygulardı → Basınç artar, daha çok batardı.
c) Çıkarımlar:
- "B" nin yüzey alanı "A" nın yüzey alanından daha küçük olduğundan kuma daha çok batar..
- Batma miktarı, uygulanan kuvvet ve yüzey alanına bağlıdır.
8. Hipotez - Şekil II ve III
Hipotez:
- Şekil II: Eşit yüzey alanına sahip özdeş tuğlalar, eşit miktarda kuma batar.
- Şekil III: Eşit yüzey alanına sahip cisimlerden ağırlığı fazla olan kuma daha çok batar.
9. Deney Sonuçları - Şekil II ve III
| Tuğla | Tuğlaların Batma Miktarı |
|---|---|
| A (dar alan) | Çok (örnek: 2 cm) |
| B (geniş alan) | Az (örnek: 2 cm) |
| B + C (üst üste) | Çok (örnek: 4 cm) |
Çıkarım:
- Yüzey alanı küçülürse → basınç artar → daha çok batar
- Yüzey alanı büyürse → basınç azalır → daha az batar
- Ağırlık artarsa → basınç artar → daha çok batar
10-11. Deney - Şekil IV ve V
Hipotez:
- Üst üste cisimlerin yere temas eden yüzeyi değiştirmeden, üsteki cismin konumu değiştirilirse kuma nekadar batar.
| Durum | Tuğlaların Batma Miktarı |
|---|---|
| Şekil IV | 3 cm |
| Şekil V | 3 cm |
Değerlendirme:
- Cisimlerin toplam ağırlığı ve kuma temas eden yüzey alanı sabit kaldığı sürece basınç değişmediğinden kuma batma miktarı değişmez.
12. Deney Sonuçları Özet Tablosu
a)
| Basamak | Neyi Değiştirdiniz? | Ne Oldu? | Yorumunuz Nedir? |
|---|---|---|---|
| 6 | Tuğlanın kuma temas eden yüzey alanı | Tuğlanın kuma batma miktarı değişti | Tuğlanın kuma temas eden yüzey alanı genişledikçe kuma batma miktarı azaldı |
| 8 | Tuğlaların ağırlığı | ağırlık artınca daha çok battı | Basınç ağırlık (kuvvet) ile doğru orantılıdır |
| 10 | Tuğlaların konumu | Kuma batma miktarı değişmedi | Ağırlık ve yüzey alanı değişmediğinden basınç sabit kalmıştır. |
b)
Basınca Etki Eden Etmenler:
- Bu etmenlerden ağırlık artarken basınç artar
- Bu etmenlerden yüzey alanı azalırken basınç artar.
13. Basıncın Matematiksel Modeli
Basınç = Kuvvet / Yüzey Alanı
P = F / A
P: Basınç (Pa = N/m²) | F: Kuvvet (N) | A: Yüzey Alanı (m²)
14. Çıkarımlar
- Basınç, uygulanan kuvvetle doğru orantılıdır. (Kuvvet artarsa basınç artar)
- Basınç, yüzey alanı ile ters orantılıdır. (Alan artarsa basınç azalır)
- Aynı kuvvet daha küçük alana uygulanırsa basınç artar.
- Aynı kuvvet daha büyük alana uygulanırsa basınç azalır.
I. Kuvvet artarken basınç artar.
II. Yüzey Alanı azalırken basınç artar.
Değerlendirme
3. Ünite: Akışkanlar
3.1. Basınç
Değerlendirme
Günlük hayatta konfor, kolaylık ve işe yararlık açısından basınç etkisinin azaltılması veya artırılması gereken durumlar olabilir. Aşağıda verilen görselleri basıncın etkisi bakımından inceleyiniz. Soruların cevaplarını görsel numaralarını kullanarak ilgili alana yazınız. Görsel numaralarını birden fazla sorunun cevabı olarak kullanabilirsiniz.
Basınç Artırma ve Azaltma
Görsellerde hangi amaçla basınç değiştiriliyor?Soru: Görsellerdeki taşıt veya aletlerden hangilerinde zeminde oluşan basıncı artırmak, hangilerinde azaltmak amaçlanmaktadır? Gerekçesiyle yazınız.
- 2. Bıçak - Keskin ağız, küçük yüzey alanı → yüksek basınçla keser
- 4. İğne - Sivri uç, çok küçük alan → yüksek basınçla deler
- 6. Topuklu Ayakkabı - Dar topuk, küçük alan → yüksek basınç oluşturur
- 8. Çivi - Sivri uç, küçük alan → yüksek basınçla tutunur
Gerekçe: Küçük yüzey alanına aynı kuvvet uygulandığında basınç artar (P = F/A)
- 1. Tank - Geniş paletler, büyük alan → basıncı azaltır, batmayı önler
- 3. Traktör - Geniş lastikler, büyük alan → zemine zararı azaltır
- 5. Kar Ayakkabısı - Geniş taban, büyük alan → kara batmayı önler
- 7. Uçak Kanadı - Geniş yüzey → havada kaldırma kuvveti sağlar
- 9. Kamyon - Çok sayıda tekerlek → yükü geniş alana dağıtır
Gerekçe: Büyük yüzey alanına aynı kuvvet uygulandığında basınç azalır (P = F/A)
Kullanışlılık Önerisi
Seçilen bir aracı daha kullanışlı hâle getirmeSoru: Görsellerde yer alan taşıt veya aletlerden birini seçiniz ve seçtiğiniz aracın daha kullanışlı hâle getirilmesine yönelik önerilerinizi yazınız.
Mevcut Durum:
Dar topuk, yüksek basınç → uzun süre ayakta durmak zor, zemin hasarı
Öneriler:
- Topuk alanı genişletilmeli → basınç azalır, konfor artar
- Yumuşak taban malzemesi kullanılmalı → şok emilimi artar
- Ortopedik destek eklenmeli → ayak sağlığı korunur
Mevcut Durum:
Geniş paletler, düşük basınç → yumuşak zeminde batmaz
Öneriler:
- Palet malzemesi hafifletilmeli → yakıt verimliliği artar
- Palet tasarımı modüler yapılmalı → bakım kolaylaşır
- Süspansiyon sistemi iyileştirilmeli → sürüş konforu artar
Diğer Öneri Örnekleri:
- Bıçak (2): Sap kısmı ergonomik yapılmalı, keskinlik korunmalı
- Kar Ayakkabısı (5): Katlanabilir tasarım, hafif malzeme
- Kamyon (9): Lastik sayısı artırılabilir, basınç sensörleri eklenebilir
Görsel Özeti - Basınç Artırma/Azaltma
| Görsel | Araç/Alet | Basınç Durumu | Gerekçe |
|---|---|---|---|
| 1 | Tank | Azaltır | Geniş paletler, yumuşak zeminde batmayı önler |
| 2 | Bıçak | Artırır | Keskin ağız, küçük alanla yüksek basınç oluşturur |
| 3 | Traktör | Azaltır | Geniş lastikler, toprağa zararı azaltır |
| 4 | İğne | Artırır | Sivri uç, küçük alanla yüksek basınç oluşturur |
| 5 | Kar Ayakkabısı | Azaltır | Geniş taban, kara batmayı önler |
| 6 | Topuklu Ayakkabı | Artırır | Dar topuk, zeminde iz bırakır |
| 7 | Uçak Kanadı | Azaltır | Geniş yüzey, kaldırma kuvveti sağlar |
| 8 | Çivi | Artırır | Sivri uç, kolay tutunma sağlar |
| 9 | Kamyon | Azaltır | Çok tekerlek, yükü geniş alana dağıtır |
1. Alıştırma
3. Ünite: Akışkanlar
3.1. Basınç
Basınç ve Kullanışlılık
Ekskavatör, sandalet ve çadır kazığıSoru: Aşağıda ekskavatör (kazaratar), sandalet ve çadır kazığı görselleri verilmiştir. Bu durumları kullanışlılık açısından değerlendirip aşağıdaki boşlukları uygun ifadelerle doldurunuz.
a) Ekskavatörle çukur kazılırken
Ekskavatörle (kazaratar) çukur kazılırken kepçenin daha derinlere ulaşabilmesi ve basıncın artması için kepçenin dişlerinin sivri olması gerekir.
Açıklama: Sivri dişler yüzey alanını azaltır → basınç artar → daha derin kazar.
b) Kumsalda yürürken
Kumsalda yürürken kuma batmamak ve basıncı azaltmak için sandaletin tabanının geniş olması gerekir.
Açıklama: Geniş taban yüzey alanını artırır → basınç azalır → kuma batmayı önler.
c) Kampta çadır kurulurken
Kampta çadır kurulurken çadır kazıklarının toprakta derine ulaşabilmesi ve basıncın artması için kazıkların ucunun sivri olması gerekir.
Açıklama: Sivri uç yüzey alanını azaltır → basınç artar → toprağa daha kolay girer.
Cevaplar Özet:
- a) Ekskavatör: Basıncın artması için dişler sivri olmalı.
- b) Sandalet: Basıncı azaltmak için taban geniş olmalı.
- c) Çadır Kazığı: Basıncın artması için uç sivri olmalı.
2-3. Alıştırmalar
3. Ünite: Akışkanlar
3.1. Basınç
Benzer Örnek - Basınç Azaltma
Günlük hayattan benzer bir araç/alet belirlemeSoru: Yumuşak toprak veya çimli zeminlerde ince topuklu ayakkabılara topuk ucu koruma aparatı takılması sonucunda
- ayakkabı topuklarının zemine batmaması,
- ayakkabı topuklarının yıpranmaması,
- ayakkabıyı giyen kişinin rahat yürümesi sağlanmıştır.
Böylece kolaylık, işe yararlık ve konfor elde edilmiştir.
Günlük hayattan yukarıdakiyle benzerlik gösteren bir araç veya alet belirleyiniz. Belirlediğiniz araç veya aleti kullanışlı hâle getirmek için yapılan uygulamayı aşağıdaki alana yazınız.
Benzerlik:
İnce topuklu ayakkabı gibi, normal ayakkabılar karda batar ve yürümeyi zorlaştırır.
Uygulama:
- Kar ayakkabısının geniş tabanı yüzey alanını artırır.
- Basınç azalır ve ayaklar kara batmaz.
- Konforlu ve güvenli yürüyüş sağlar.
Benzerlik:
Dar lastikli araçlar yumuşak toprakta batar ve hareket etmekte zorlanır.
Uygulama:
- Traktör lastikleri geniş ve dişli yapılır.
- Yüzey alanı artar → basınç azalır.
- Toprakta batmaz, verimli çalışma sağlanır.
Günlük Hayatta Basınç Örnekleri
Üç örnek ve basınç etkisinin sonuçlarıSoru: Günlük hayatta basıncın etkisini gözlemlediğiniz üç örnek yazınız. Yazdığınız bu örneklerde basıncın etkisi artırılırsa veya azaltılırsa günlük hayatta ne gibi kolaylıklar sağlanmış olur?
Basınç Etkisi:
Bıçağın keskin ağzı küçük yüzey alanı ile yüksek basınç oluşturur.
Artırılırsa:
- Daha keskin bıçak → daha kolay keser
- Mutfakta işlemler hızlanır
Basınç Etkisi:
Çivinin sivri ucu küçük alan ile yüksek basınç oluşturur.
Artırılırsa:
- Daha sivri çivi → daha kolay çakılır
- İnşaat işleri kolaylaşır
Basınç Etkisi:
Geniş taban büyük yüzey alanı ile düşük basınç oluşturur.
Azaltılırsa:
- Daha geniş taban → karda batmaz
- Kış yürüyüşleri güvenli olur
Diğer Örnekler:
- İğne: Sivri uç → basıncı artırır → kumaşı/dokuyu kolay deler
- Traktör lastiği: Geniş yüzey → basıncı azaltır → toprakta batmaz
- Bardak altlığı: Geniş yüzey → basıncı azaltır → masaya zarar vermez
Basınç Artırma/Azaltma Örnekleri
| Örnek | Yüzey Alanı | Basınç | Sağladığı Kolaylık |
|---|---|---|---|
| Bıçak | Küçük | Artar | Kolay kesme |
| Çivi | Küçük | Artar | Kolay çakılma |
| İğne | Küçük | Artar | Kolay delme |
| Kar Ayakkabısı | Büyük | Azalır | Karda batmaz |
| Traktör Lastiği | Büyük | Azalır | Toprakta batmaz |
| Bardak Altlığı | Büyük | Azalır | Masaya zarar vermez |
4. Alıştırma
3. Ünite: Akışkanlar
3.1. Basınç
Bilimsel Cümle Oluşturma
Doğru tercihleri işaretleyiniz ve örnek yazınız
Soru: Aşağıda verilen tablolardaki olaylar belirli bir sisteme göre parçalara ayrılmıştır.
Bağımsız satırlardaki ifadelerden bilimsel doğrulukta bir cümle oluşturabilmek için tercihlerinizi işaretleyiniz (✓).
Her tercihin sonundaki ilgili alana o cümlenin içeriğiyle bağlantılı bir örnek yazınız.
I. Traktörlerin arka tekerleğinin daha geniş yüzeyli seçilmesi basıncın
Örnek:
Traktörün geniş lastikleri yüzey alanını artırarak basıncı azaltır. Bu sayede traktör yumuşak toprakta batmadan ilerleyebilir.
II. Bıçağın keskin yüzeyinin ince yapılması basıncın
Örnek:
Bıçağın ince ve keskin olması yüzey alanını küçülterek basıncı artırır. Bu sayede bıçak sebze ve meyveleri rahatça keser.
III. Kar ayakkabılarının tabanlarının geniş olması basıncın
Örnek:
Kar ayakkabısının geniş tabanı yüzey alanını artırarak basıncı azaltır. Bu sayede yürüyen kişi kara batmaz.
IV. Fil ve gergedan gibi hayvanların ayak tabanları, aynı ağırlığa sahip diğer canlılara göre daha büyük olduğundan yere yaptıkları
Örnek:
Filin geniş ayak tabanları yüzey alanını artırarak yere uygulanan basıncı azaltır. Bu sayede fil yumuşak zeminde batmadan yürüyebilir.
V. Çivi ve raptiyelerin uçlarının sivri olması sonucunda
Örnek:
Çivinin sivri ucu yüzey alanını küçülterek basıncı artırır. Bu sayede çivi tahtaya kolayca çakılabilir.
Doğru Cevaplar Özet:
- I. Traktör: azalmasına → Geniş lastik batmayı önler
- II. Bıçak: artmasına → Keskin yüzey kolay keser
- III. Kar Ayakkabısı: azalmasına → Geniş taban karda batmaz
- IV. Fil/Gergedan: basınç → Geniş ayak tabanı basıncı azaltır
- V. Çivi/Raptiye: basınç → Sivri uç basıncı artırır
4. Alıştırma - Özet
| # | Olay | Doğru Seçenek | Örnek |
|---|---|---|---|
| I | Traktör lastiği (geniş yüzey) | azalmasına | Yumuşak toprakta batmaz |
| II | Bıçak (keskin yüzey) | artmasına | Kolay kesme sağlar |
| III | Kar ayakkabısı (geniş taban) | azalmasına | Karda batmayı önler |
| IV | Fil/Gergedan (geniş ayak) | basınç | Yumuşak zeminde batmaz |
| V | Çivi/Raptiye (sivri uç) | basınç | Kolay çakılma/delme |
1. Çalışma Yaprağı
3. Ünite: Akışkanlar
3.1. Basınç
Basınç Örnekleri ve Değerlendirme
Artması/Azalması seçenekleriSoru: Görsellerde basıncın etkili olduğu durumlara günlük hayattan örnekler verilmiştir. Örneklerdeki boşluklara "artması/azalması" kelimelerinden uygun olanını yazınız. Örneklerde verilen durumları kullanışlılık açısından değerlendiriniz.
Örnek: Rendelerin keskin bıçakları, rendelenen sebze ve meyveye uygulanan basıncın artmasına sebep olur.
Değerlendirme:
Keskin bıçaklı rendeler, daha az güçle hızlı ve düzgün rendeleme yapılmasını sağlar; bu da konforu, kolaylığı ve işe yararlığı artırır.
Örnek: Bıçağın keskin tarafı ile ekmeğin kesilmesi, basıncın artması için tercih edilir.
Değerlendirme:
Keskin bıçak, küçük yüzey alanı ile yüksek basınç oluşturarak ekmeği daha kolay ve düzgün keser. Bu sayede işlem hızlanır, konfor ve kullanışlılık artar.
Örnek: Kışın araba tekerleklerine daha geniş yüzeye sahip kar lastikleri takılması, basıncın azalması için tercih edilir.
Değerlendirme:
Geniş yüzeyli kar lastikleri, yüzey alanını artırarak basıncı azaltır. Bu sayede araç karlı zeminde daha iyi tutunur, batmaz ve güvenli sürüş sağlanır. Konfor ve güvenlik artar.
Tuğlalar ve Basınç Hesaplama
Kuvvet, yüzey alanı ve basınç ilişkisi
| Şekil | Kuvvet Büyüklüğü | Cismin Yere Temas Eden Yüzey Alanı | Basınç |
|---|---|---|---|
| Şekil I | 6G | 3A | 2P |
| Şekil II | 6G | 2A | 3P |
| Şekil III | 6G | 4A | 3/2P |
Hesaplamalar:
- Şekil I: Kuvvet = 6G, Yüzey Alanı = 3A → Basınç = 6G/3A = 2G/A = 2P
- Şekil II: Kuvvet = 6G, Yüzey Alanı = 2A → Basınç = 6G/2A = 3P
- Şekil III: Kuvvet = 6G, Yüzey Alanı = 4A → Basınç = 6G/4A = 3G/2A = 3/2P
Çıkarımlarınız:
- Aynı kuvvet (6G) farklı yüzey alanlarına uygulandığında basınç değişir.
- Yüzey alanı azalırsa (2A) basınç artar (3P).
- Yüzey alanı artarsa (4A) basınç azalır (3/2P).
- Sonuç: Basınç, kuvvet ile doğru, yüzey alanı ile ters orantılıdır. (P = F/A)