DİNAMİK PROBLEMLERİ (Sürtünmesiz)
Kullanılan sabitler: g = 10 m/s², hava direnci ihmal edilecek
BÖLÜM 1: YATAY DÜZLEMDE HAREKET
Şekilde sürtünmesiz yatay düzlemde bulunan 4 kg kütleli cisme etki eden kuvvetlerin etkisinde kazanacağı ivme kaç m/s² dir?
Sağa doğru olan kuvvetler: \(F_1 = 4 \, \text{N}\) ve \(F_2 = 24 \, \text{N}\)
Sola doğru olan kuvvet: \(F_3 = 16 \, \text{N}\)
Net kuvvet (\(F_{\text{net}}\)): \(F_2 + F_1 - F_3 = 24 + 4 - 16 = 12 \, \text{N}\) (Sağa doğru)
Newton'un İkinci Yasası: \(F_{\text{net}} = m \cdot a\)
\(12 = 4 \cdot a \implies a = 3 \, \text{m/s}^2\)
a = 3 m/s² (Sağa doğru)
Şekilde sürtünmesiz yatay düzlemde bulunan birbirlerinden ayrılmayacak şekilde yapıştırılmış 4 kg kütleli ve 2 kg kütleli cisme etki eden kuvvetlerin etkisinde kazanacağı ivme kaç m/s² dir?
Cisimler birbirine yapışık olduğu için tek bir kütle gibi hareket ederler.
Toplam kütle (\(m_{\text{top}}\)): \(m_1 + m_2 = 4 + 2 = 6 \, \text{kg}\)
Net kuvvet (\(F_{\text{net}}\)): \(F_2 + F_1 - F_3 = 24 + 4 - 16 = 12 \, \text{N}\) (Sağa doğru)
\(F_{\text{net}} = m_{\text{top}} \cdot a\)
\(12 = 6 \cdot a \implies a = 2 \, \text{m/s}^2\)
a = 2 m/s² (Sağa doğru)
Sürtünmesiz yatay düzlemde bulunan 4 kg ve 3 kg kütleli cisimlere uygulanan kuvvetlerin etkisinde kazanacağı ivme kaç m/s² olur?
Cisimler birlikte hareket eder. Toplam kütle: \(m_{\text{top}} = 4 + 3 = 7 \, \text{kg}\)
Sola doğru toplam kuvvet: \(40 + 30 = 70 \, \text{N}\)
Sağa doğru kuvvet: \(21 \, \text{N}\)
Net kuvvet: \(F_{\text{net}} = 70 - 21 = 49 \, \text{N}\) (Sola doğru)
\(F_{\text{net}} = m_{\text{top}} \cdot a \implies 49 = 7 \cdot a\)
\(a = 7 \, \text{m/s}^2\)
a = 7 m/s² (Sola doğru)
Sürtünmesiz yatay düzlemde bulunan 4 kg ve 3 kg kütleli cisimlere uygulanan kuvvetlerin etkisinde kazanacağı ivmeler kaç m/s² olur?
Cisimler zıt yönlü kuvvetlerle çekiliyor. Toplam kütle: \(m_{\text{top}} = 3 + 4 = 7 \, \text{kg}\)
Net kuvvet: \(F_{\text{net}} = 32 - 24 = 8 \, \text{N}\) (Sağa doğru)
\(F_{\text{net}} = m_{\text{top}} \cdot a \implies 8 = 7 \cdot a\)
\(a = \frac{8}{7} \approx 1,14 \, \text{m/s}^2\)
a ≈ 1,14 m/s² (Sağa doğru)
BÖLÜM 2: İPLE BAĞLI SİSTEMLER VE MAKARALAR
Sürtünmesiz yatay düzlemde duran kütlelere etki eden kuvvetin cisimlere kazandırdığı ivme kaç m/s² dir?
Sistem bir bütün olarak hareket eder. Toplam kütle: \(m_{\text{top}} = 3 + 5 = 8 \, \text{kg}\)
Net kuvvet: \(F = 40 \, \text{N}\)
\(a = \frac{F}{m_{\text{top}}} = \frac{40}{8} = 5 \, \text{m/s}^2\)
a = 5 m/s²
Sürtünmesiz yatay düzlemde duran kütlelere etki eden kuvvet 24 N olduğuna göre cisimleri birbirine bağlayan ipte oluşan gerilme kuvveti kaç N'dur?
Önce sistemin ivmesini bulalım. Toplam kütle: \(m_{\text{top}} = 2 + 4 = 6 \, \text{kg}\)
\(a = \frac{F}{m_{\text{top}}} = \frac{24}{6} = 4 \, \text{m/s}^2\)
İp gerilmesini bulmak için 2 kg'lık cismi tek başına inceleriz. Bu cismi çeken tek kuvvet ipteki gerilmedir (\(T\)).
\(T = m_1 \cdot a = 2 \cdot 4 = 8 \, \text{N}\)
T = 8 N
Sürtünmesiz yatay düzlemde duran cisimlere şekildeki gibi 45 N'luk kuvvet etki etmektedir. Buna göre \(\frac{T_1}{T_2}\) oranı kaçtır?
Önce sistemin ivmesini bulalım. Toplam kütle: \(m_{\text{top}} = 2 + 3 + 4 = 9 \, \text{kg}\)
\(a = \frac{F}{m_{\text{top}}} = \frac{45}{9} = 5 \, \text{m/s}^2\)
\(T_1\) gerilmesi: Soldaki 2 kg'lık cismi çeken kuvvettir.
\(T_1 = m_1 \cdot a = 2 \cdot 5 = 10 \, \text{N}\)
\(T_2\) gerilmesi: 2 kg ve 3 kg'lık cisimleri birlikte çeken kuvvettir.
\(T_2 = (m_1 + m_2) \cdot a = (2 + 3) \cdot 5 = 5 \cdot 5 = 25 \, \text{N}\)
Oran: \(\frac{T_1}{T_2} = \frac{10}{25} = \frac{2}{5}\)
\(\frac{T_1}{T_2} = \frac{2}{5}\) (veya 0,4)
Şekildeki sürtünmesiz sistemde "K" cisminin "L" cismine uyguladığı itme kuvveti kaç N dur?
Sistemin ivmesi: \(m_{\text{top}} = 4 + 8 = 12 \, \text{kg}\)
\(a = \frac{F}{m_{\text{top}}} = \frac{48}{12} = 4 \, \text{m/s}^2\)
K cisminin L cismine uyguladığı itme kuvveti (\(F_{KL}\)), aslında L cismini hareket ettiren net kuvvettir.
L cismi için: \(F_{KL} = m_L \cdot a = 8 \cdot 4 = 32 \, \text{N}\)
F = 32 N
Şekildeki sürtünmesiz yüzeyde duran cismin kazanacağı ivme kaç m/s² dir?
Sistemdeki toplam kütle: \(m_{\text{top}} = 4 + 4 = 8 \, \text{kg}\)
Sistem hareketini sağlayan kuvvet, asılı olan 4 kg'lık cismin ağırlığıdır (\(m \cdot g\)).
\(F_{\text{net}} = m_{\text{asılı}} \cdot g = 4 \cdot 10 = 40 \, \text{N}\)
\(F_{\text{net}} = m_{\text{top}} \cdot a \implies 40 = 8 \cdot a \implies a = 5 \, \text{m/s}^2\)
a = 5 m/s²
Şekildeki sürtünmesiz sistemde cisimlerin arasındaki ipte oluşan gerilme kuvveti kaç N dur?
Sistemdeki toplam kütle: \(m_{\text{top}} = 4 + 4 = 8 \, \text{kg}\)
Sistem hareketini sağlayan kuvvet, asılı olan 4 kg'lık cismin ağırlığıdır (\(m \cdot g\)).
\(F_{\text{net}} = m_{\text{asılı}} \cdot g = 4 \cdot 10 = 40 \, \text{N}\)
\(F_{\text{net}} = m_{\text{top}} \cdot a \implies 40 = 8 \cdot a \implies a = 5 \, \text{m/s}^2\)
a = 5 m/s²
İpteki gerilme kuvvetini (\(T\)) bulmak için masadaki 4 kg'lık cismi tek başına inceleriz.
Masadaki cismi hareket ettiren tek kuvvet ipteki gerilmedir.
\(T = m_{\text{masa}} \cdot a = 4 \cdot 5 = 20 \, \text{N}\)
T = 20 N
Şekildeki sürtünmesiz sistemde cisimlerin arasında oluşan ip gerilmeleri oranı \(\frac{T_1}{T_2}\) kaçtır?
Toplam kütle: \(m_{\text{top}} = 2 + 4 + 4 = 10 \, \text{kg}\)
Sistemi hareket ettiren net kuvvet: Sağdaki ağırlık - Soldaki ağırlık = \(4 \cdot 10 - 2 \cdot 10 = 40 - 20 = 20 \, \text{N}\)
\(a = \frac{F_{\text{net}}}{m_{\text{top}}} = \frac{20}{10} = 2 \, \text{m/s}^2\) (Sağa doğru)
\(T_1\) gerilmesi: Soldaki 2 kg'lık cismi yukarı çeken kuvvet.
\(T_1 - m_1 g = m_1 a \implies T_1 - 20 = 2 \cdot 2 \implies T_1 = 24 \, \text{N}\)
\(T_2\) gerilmesi: Sağdaki 4 kg'lık cismi yukarı çeken kuvvet. Veya ortadaki 4 kg ve soldaki 2 kg'ı çeken kuvvet.
Sağdaki cisim için: \(m_3 g - T_2 = m_3 a \implies 40 - T_2 = 4 \cdot 2 \implies 40 - T_2 = 8 \implies T_2 = 32 \, \text{N}\)
Oran: \(\frac{T_1}{T_2} = \frac{24}{32} = \frac{3}{4}\)
\(\frac{T_1}{T_2} = \frac{3}{4}\)
BÖLÜM 3: EĞİK DÜZLEM VE ÖZEL SİSTEMLER
Şekildeki sürtünmesiz eğik düzlemde serbest bırakılan 5 kg kütleli cismin ivmesi kaç m/s² dir? (sin37° = 0,6)
Sürtünmesiz eğik düzlemde cismi aşağı çeken kuvvet, ağırlığın eğik düzleme paralel bileşenidir.
\(F_{\text{net}} = m \cdot g \cdot \sin37^\circ\)
\(F_{\text{net}} = m \cdot a\) olduğundan:
\(m \cdot a = m \cdot g \cdot \sin37^\circ\)
\(a = g \cdot \sin37^\circ = 10 \cdot 0,6 = 6 \, \text{m/s}^2\)
a = 6 m/s²
Şekildeki sürtünmesiz sistemde 4 kg kütleli cisim eğik düzlem üzerinde, 8 kg kütleli cisim ise asılıdır. Sistem serbest bırakıldığında;
a) ivme kaç m/s² olur?
b) İpte oluşan gerilme kuvveti kaç N olur?
(sin53° = 0,8, cos53° = 0,6 - g = 10 m/s2)
a)
Sistemde toplam kütle: \(m_{\text{top}} = 4 + 8 = 12 \, \text{kg}\)
Asılı cismin ağırlığı (\(8 \cdot 10 = 80 \, \text{N}\)), eğik düzlemdeki cismin ağırlığının paralel bileşeninden (\(4 \cdot 10 \cdot \sin53^\circ = 40 \cdot 0,8 = 32 \, \text{N}\)) büyük olduğu için sistem 8 kg'lık cismin ağırlığı yönünde (saat yönünde) hareket eder.
Net kuvvet: \(F_{\text{net}} = 80 - (20 + 32) = 28 \, \text{N}\)
\(a = \frac{F_{\text{net}}}{m_{\text{top}}} = \frac{28}{12} = 2,33 \, \text{m/s}^2\)
a = 2,33 m/s²
b)
\(F = m \cdot a\)
\(80 - T = 8 \cdot 2{,}33\)
\(T = 80 - 18{,}64\)
\(T = 61{,}36 \ N\)
Şekildeki düzenekte "K" ve "L" cisimlerinin kütleleri sırasıyla 3 kg ve 5 kg'dır. Cisimler serbest bırakıldığında;
a) Cisimlerin kütlelerinin kazanacağı ivme kaç m/s² olur?
b) Cisimleri bağlayan ipte oluşan gerilim kaç N'dur?
a) İvme: Toplam kütle: \(m_{\text{top}} = 3 + 5 = 8 \, \text{kg}\)
Net kuvvet: \(F_{\text{net}} = m_L g - m_K g = 5 \cdot 10 - 3 \cdot 10 = 50 - 30 = 20 \, \text{N}\)
\(a = \frac{F_{\text{net}}}{m_{\text{top}}} = \frac{20}{8} = 2,5 \, \text{m/s}^2\)
b) İp gerilmesi: 3 kg'lık (K) cisim için yukarı yönlü hareket denklemi:
\(T - m_K g = m_K a \implies T - 30 = 3 \cdot 2,5 \implies T - 30 = 7,5 \implies T = 37,5 \, \text{N}\)
a) a = 2,5 m/s² b) T = 37,5 N
Şekildeki düzenekte "K", "L" ve "M" cisimlerinin kütleleri sırasıyla 4 kg, 6 kg ve 5 kg'dır. Cisimler serbest bırakıldığında;
a) Cisimlerin kütlelerinin kazanacağı ivme kaç m/s² olur?
b) İp gerilmelerinin oranı \(\frac{T_1}{T_2}\) kaçtır?
a) İvme: Toplam kütle: \(m_{\text{top}} = 4 + 6 + 5 = 15 \, \text{kg}\)
Sağ taraftaki toplam ağırlık (K+L): \(4 \cdot 10 + 6 \cdot 10 = 100 \, \text{N}\)
Sol taraftaki ağırlık (M): \(5 \cdot 10 = 50 \, \text{N}\)
Net kuvvet: \(F_{\text{net}} = 100 - 50 = 50 \, \text{N}\) (Sağa doğru)
\(a = \frac{50}{15} = \frac{10}{3} \approx 3,33 \, \text{m/s}^2\)
b) Gerilme oranı:
Sol taraftaki 5 kg'lık (M) cisim yukarı çıkıyor: \(T_1 - 50 = 5 \cdot \frac{10}{3} \implies T_1 = 50 + \frac{50}{3} = \frac{200}{3} \, \text{N}\)
4 kg'lık (K) cisim aşağı iniyor: \(40 - T_1 = 4 \cdot \frac{10}{3} \implies 40 - T_1 = \frac{40}{3}\) (Kontrol amaçlı)
5 kg'lık (M) cisim ile 6 kg'lık (L) cisim arasındaki \(T_2\) gerilmesi (L cismi için): \(60 - T_2 = 6 \cdot \frac{10}{3} \implies 60 - T_2 = 20 \implies T_2 = 40 \, \text{N}\)
Oran: \(\frac{T_1}{T_2} = \frac{200/3}{40} = \frac{5}{3}\)
a) a = 10/3 m/s² b) \(\frac{T_1}{T_2} = \frac{5}{3}\)
Sürtünmelerin önemsiz olduğu sistemde 4 kg'lık cismin 8 kg kütleli eğik düzlem ile birlikte hareket edebilmesi için uygulanması gereken en küçük "\(F\)" kuvveti kaç N olmalı?
(\(g = 10 \, \text{m/s}^2\), \(\sin 45^\circ = \cos 45^\circ = \frac{\sqrt{2}}{2}\))
Soruda, sürtünmelerin önemsiz olduğu ortamda 4 kg'lık cismin 8 kg'lık eğik düzlem üzerinde kaymadan, eğik düzlemle birlikte hareket etmesi için gereken en küçük \(F\) kuvveti soruluyor.
Verilenler:
- Cisim kütlesi: \(m = 4 \, \text{kg}\)
- Eğik düzlemin kütlesi: \(M = 8 \, \text{kg}\)
- Eğik düzlemin açısı: \(\theta = 45^\circ\)
- Yer çekimi ivmesi: \(g = 10 \, \text{m/s}^2\)
1. Cismin eğik düzleme göre hareketsiz kalma koşulu
Cisim eğik düzlem üzerinde kaymadan durabilmesi için, eğik düzlemin yatay ivmesi nedeniyle oluşan eylemsizlik etkisi ile ağırlığın eğik düzlem doğrultusundaki bileşeni dengelenmelidir.
\[ m a \cos\theta = m g \sin\theta \]
Buradan:
\[ a = g \tan\theta \]
\[ a = 10 \tan 45^\circ \]
\[ \boxed{a = 10 \, \text{m/s}^2} \]
2. Sisteme Newton'ın ikinci yasasını uygulayalım
Eğik düzlem ve üzerindeki cisim birlikte yatay yönde hareket eder. Sistemin toplam kütlesi:
\[ M_{\text{toplam}} = M + m = 8 + 4 = 12 \, \text{kg} \]
Yatay doğrultuda:
\[ F = (M + m)a \]
\[ F = 12 \cdot 10 \]
\[ \boxed{F = 120 \, \text{N}} \]
Cevap
\[ F = 120 \, \text{N} \]
Şekildeki araba sağa doğru "a" ivmesi ile hızlanırken tavana asılı olan "m" kütleli sarkaç düşeyle 37° açı yaparak dengede kalıyor. Buna göre;
a) Arabanın ivmesi kaç m/s² dir?
b) İpteki gerilme kuvveti cismin ağırlığının kaç katıdır? (sin37°=0,6, cos37°=0,8)
a) Arabanın ivmesi:
Sarkaç, arabanın ivmesiyle aynı ivmeyle hareket eder. İpteki gerilme kuvvetinin yatay bileşeni cisme ivme kazandırırken, düşey bileşeni ağırlığı dengeler.
\(T \cdot \cos37^\circ = m \cdot g\) (Düşey denge)
\(T \cdot \sin37^\circ = m \cdot a\) (Yatay hareket)
İki denklemi taraf tarafa bölelim: \(\frac{T \cdot \sin37^\circ}{T \cdot \cos37^\circ} = \frac{m \cdot a}{m \cdot g}\)
\(\tan37^\circ = \frac{a}{g} \implies \frac{0,6}{0,8} = \frac{a}{10} \implies \frac{3}{4} = \frac{a}{10} \implies a = 7,5 \, \text{m/s}^2\)
b) İp gerilmesi:
\(T = \frac{m \cdot g}{\cos37^\circ} = \frac{m \cdot 10}{0,8} = 12,5 \cdot m\)
Cismin ağırlığı \(G = m \cdot g = 10m\) olduğundan, oran: \(\frac{T}{G} = \frac{12,5m}{10m} = 1,25 = \frac{5}{4}\)
a) a = 7,5 m/s² b) \(\frac{T}{G} = \frac{5}{4}\) (1,25 katı)