İLK KEZ GÖRÜLEN NÖTRON YILDIZI ÇARPIŞMASI ŞAŞKINLIĞI; EVRENİ ANLAMA ADINA BİRÇOK VERİYE ULAŞMAMIZI SAĞLADI.

    İlk kez görülen nötron yıldızı çarpışması

         İlk kez görülen nötron yıldızı çarpışması şaşkınlığı; evreni anlama adına birçok veriye ulaşmamızı sağladı.

         İlk defa, bilim adamları uzak galaksideki ultra-yoğun nötron yıldızlarının çarpışmalarına tanık oldular. Bu çarpışma sonucunda elde edilen verilerden, evrendeki altının en az yarısının bu tür çarpışmalar sonucu oluştuğu sonucuna vardılar.

         130 milyon ışık yılı uzakta gerçekleşen bu olayda oluşan şok dalgaları ve ışık flaşları 17 Ağustos’ta dünyaya ulaştı. Elde edilen veriler bu pazartesi (16.10.2017) birçok bilimsel dergi ve dünya çapında ki basın konferanslarında açıklandı.

         Birçok bilim adamı için çığır açan veri, nihai olarak evrendeki altın, platin, uranyum, cıva ve diğer ağır elementlerin nereden geldiğini ortaya çıkarmıştır.

         ABD merkezli Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory (LIGO) üyesi Fizikçi Patrick Sutton; “Evrendeki ağır elementlerin önemli bir kısmı, belki yarısı, belki de daha fazla, aslında bu tür çarpışmalarla üretildiğini açıkça ortaya koymaktadır” dedi.

         Nötron yıldızları, yoğun yıldızların yakıtı tükendiği ve öleceği zaman kalan yoğuşmuş, yanmış çekirdeklerdir. Çoğunlukla 20 kilometre çapında olan ancak Güneş'ten daha fazla kütleli, oldukça radyoaktif ve ultra yoğundur.

         İki egzotik yıldızın birleşmesinin, yerçekimi dalgaları olarak bilinen uzay-zaman yapısında dalgalanmalar oluşturacağı gibi, gama ışını patlamaları adı verilen yüksek enerjili radyasyonun parlak yanıp sönmesi de kurgulanmıştı.

         17 Ağustos'ta, dedektörler, Hydra takımyıldızı içindeki aynı noktadan gelen 1.7 saniyede bir her iki fenomene tanık oldu.

         Gözlem, tüm kıtalarda 70'ten fazla gözlemevinde binlerce bilim adamının yıllarca emeğinin meyvesidir. LIGO'nun yanı sıra, İtalya'nın Avrupa'daki Virgo yerçekimi dalgası detektörlerinden ve NASA'nın Hubble'ı da dâhil olmak üzere yeryüzündeki ve uzaydaki teleskoplardan bazıları bu ekibin bir parçasıdır.

         Üç LIGO öncüsü Barry Barish, Kip Thorne ve Rainer Weiss, bu ay içinde yerçekimi dalgalarının gözlemlenmesi sonucu Nobel Fizik Ödülü'ne layık görüldü; bu olmadan en son keşif mümkün olmazdı.

         Dalgalanmalar, şimdiye kadar dört kez, Eylül 2015'te LIGO tarafından ilk kez gözlemlendi. Dördü, kara deliklerin birleşmesinden ibaretti; bunlar, nötron yıldızının çökmelerinden daha şiddetli, ancak ışık yaymıyorlardı.

         Beşinci ve en son algılama, bilim adamlarının Evrene yakın bir yerden geldiğini ve beklenenden daha az parlak olduğunu söylediği bir gama ışını patlaması eşlik etti. Sutton, "Bu olayın bize söylediği şey, bu kısa gama ışını patlamalarının evrende beklenenden çok daha yakın olabileceğidir", Sutton, Evren'in başka sırlarını açığa çıkarmayı umut eden bilim insanları için heyecan verici bir olasılık olduğunu belirtti.

         Diğer şeylerin yanı sıra, nötron yıldızı çarpışmalarından elde edilen verilerin, kozmozun genişlediği hızın kesin bir şekilde hesaplanmasına olanak sağlayacağı, evrenin de kaç yaşında olduğunu ve ne kadar çok maddenin içerdiğini bize bildirmesi umulmaktadır.

         Fermi gama ışını uzay teleskop projesinin araştırmacısı Julie McEnery, "Bu gözlemlerle, sadece nötron yıldızları çarpıştığında neler olduğunu öğrenmekle kalmıyor, biz de Evrenin doğası hakkında temel bir şey öğreniyoruz "dedi.

    İlk kez görülen nötron yıldızı çarpışması

    Çeviri: Celal DEMİRTAŞ

    Kaynak: https://phys.org/news/2017-10-neutron-star-smash-up-discovery-lifetime.html

    Yayınlama tarihi: 17.10.2017

.
.